Üreme çağındaki kadınların iyot düzeyleri ile dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu belirtileri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi

Amaç: İyot, tiroid hormonlarının sentezi için gerekli olan temel esansiyel bir elementtir. Tiroid hormonları ise merkezi sinir sisteminin gelişimi ve nörokognitif işlevlerin sürdürülmesinde hayati rol oynar. Özellikle kadınlar açısından, üreme çağında yeterli iyot alımı hem kendi sağlıkları hem de olası gebeliklerde fetal beyin gelişimi açısından kritik öneme sahiptir. Bu çalışmada, Konya ilinde yaşayan doğum yapmamış üreme çağındaki kadınlarda üriner iyot düzeylerini belirlemek ve bu biyokimyasal göstergeler ile dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) belirtileri ve olası DEHB durumu arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlandı. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Etik kurulunun 25.02.2025 tarihli toplantısında 2025/103 sayılı karar ile onaylandı. Çalışma 20 Mayıs- 26 Eylül 2025 tarihleri arasında Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'nde yürütüldü. Çalışmanın popülasyonunu, Selçuk Üniversitesi Aile Hekimliği Polikliniği'ne başvuran 100 doğum yapmamış üreme çağındaki kadın oluşturdu. Çalışmanın amacına uygun olarak katılımcıların sosyodemografik özelliklerini ve iyot farkındalığına ilişkin durumlarını değerlendirmek amacıyla bir anket formu ve dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu belirtilerininin ve olası DEHB durumunun değerlendirilmesi için ASRS-v1.1 ölçeği uygulandı. Katılımcılardan tiroid fonksiyon testleri ve antikorları için ise sabah saatlerinde açlık halinde venöz kan örneği alındı, iyot düzeyi çalışılmak üzere alınan idrar örnekleri ise çalışma yapılıncaya kadar -80oC'de saklandı. Serum TSH, sT4, sT3, Tg, anti-TPO ve anti-Tg düzeyleri elektrokemilüminesans immünoassay (ECLIA) yöntemi ile ölçüldü. Üriner iyot konsantrasyonu ise indüktif olarak eşleştirilmiş plazma kütle spektrometresi (ICP-MS) yöntemi ile belirlendi. Veriler, Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) versiyon 25.0 istatistik paket programında değerlendirildi. İstatistiksel anlamlılık p<0,05 olarak kabul edildi. Bulgular: Çalışmaya katılan üreme çağındaki kadınların yaş ortalaması 23,45 ± 4,59 (18-45), ortanca idrar iyot düzeyi 81,80 µg/L olup, %61,0'inde iyot eksikliği (<100 µg/L) saptandı. Üreme çağındaki kadınların olası DEHB sıklığı ASRS-v1.1 ölçeğine göre %33,0 olarak bulundu. Üreme çağındaki kadınların %57,0'sinin iyotlu tuz kullandığı saptandı. Çalışmaya katılan idrar iyot düzeyi yeterli olan kadınların, 'iyot yetersizliğini duydum' yanıtının sıklığı, iyot düzeyi yetersiz olanlara göre istatistiksel olarak anlamlı biçimde daha düşük bulundu (p=0,021). Benzer şekilde, farkındalık düzeyine göre ortanca iyot düzeyi karşılaştırmalarında da 'iyot yetersizliğini duydum'(p=0.019) ve 'iyotlu tuzu duydum' (p=0,037) yanıtını verenlerde ortanca iyot değerleri istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha düşüktü. Çalışmaya katılan üreme çağındaki kadınların iyot düzeyleri ile ASRS-v1.1 puanları arasında anlamlı bir ilişki saptanmadı. Bununla birlikte iyot düzeyi yeterli ve fazla olanların TSH düzeyi iyot düzeyi yetersiz olanlara kıyasla anlamlı şekilde yüksekti (p=0,002). Ayrıca iyot düzeyi ile TSH düzeyi arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif ilişki saptandı (p=0,002). Çalışmaya katılanların ASRS-v1.1 toplam puanı ile serbest T3 düzeyi arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif ilişki saptandı (p=0,040). Sonuç: Bu çalışma, üreme çağındaki kadınlarda iyot yetersizliğinin hâlen yaygın olduğunu ve iyotlu tuz kullanımına ilişkin bilgi davranış uyumsuzluğunun bulunduğunu ortaya koymuştur. İyotlu tuzun doğru seçimi, saklanması ve kullanımı konusunda aile sağlığı merkezlerinde kısa bilgilendirme eğitimlerinin artırılması önemlidir. Gebelik planlayan kadınlarda artan iyot gereksinimi dikkate alınarak iyot ölçümü yapılmalı, WHO ve uluslararası rehberlerin önerdiği günlük 150 µg iyot desteğinin ulusal politikalar kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir. Ayrıca gebelik öncesi ve gebelik döneminde tiroid fonksiyon testlerinin yapılması, anne ve fetüs sağlığı açısından kritik öneme sahiptir. Ülkemizde üreme çağındaki kadınlara yönelik iyot düzeyi çalışmalarının sınırlı olması nedeniyle, daha kapsamlı araştırmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Dikkat eksikliği; Hiperaktivite; İyot düzeyi; Üreme çağı kadınlar