Üretim planlaması problemine robust optimizasyon yaklaşımı ve bir uygulama

Son zamanlarda işletmelerin içinde bulundukları çevre koşullarının değişkenliği artmıştır. Bu değişkenlik belirsizliği de beraberinde getirmiştir. Gelecekle ilgili kararlar verilip, planlar yapılırken belirsizliğin göz önünde bulundurulması kural haline gelmiştir. Bu nedenle stokastik programlama, bulanık mantık, simülasyon ve robust optimizasyon gibi yöntemlerin kullanıldığı çalışmaların sayısı giderek artış göstermiştir. Sayılan yöntemlerden robust optimizasyon, gelecekte karşılaşılabilecek olası durumları problemin modellenmesi aşamasında göz önünde bulundurarak verilerdeki belirsizlikten çok az düzeyde etkilenen sonuçlar üreten bir tekniktir. Üretim planlamasının temel alt süreçlerinden biri olan lot büyüklüğü belirleme, en basit anlamda hangi üründen, ne zaman, ne kadar üretileceğine karar verilmesidir. Lot büyüklüğü belirleme problemlerinin modellenmesi ve çözümü üretim sürecinin, ele alınan parametre ve değişkenlerin yapısına bağlı olarak farklılık göstermektedir. Bu tez çalışmasında, parametre ve talep belirsizliği altında, kapasite kısıtlı iki aşamalı, çok ürünlü lot büyüklüğü belirleme problemi için senaryo tabanlı robust optimizasyon modelinin oluşturulması ve uygulanması amaçlanmıştır. Bu amaçla İzmir'de faaliyet gösteren bir tekstil firmasının üretim planlama problemi modellenerek çözülmüş, robust modelin sonuçları ile deterministik senaryoların sonuçları karşılaştırılmıştır. Robust yöntem, daha yüksek maliyetli ancak gelecekte karşılaşılabilecek farklı senaryoların çoğunluğunda büyük ölçüde olurlu ve optimale yakın sonuçlar verecek, sağlam bir üretim planı sunmuştur. Robust modelin daha yüksek maliyetli olmasının sebebi, optimal maliyet değerinden sapmaların ve olurluluktan sapmaların ceza maliyetinin toplam beklenen maliyet üzerine eklenmesi ile açıklanmıştır. Robust model parametrelerinin duyarlılık analizleri sonucunda modelin sağlamlığından ödün verilerek daha düşük maliyetli, daha az sağlam robust planların oluşturulabileceği gösterilmiştir. Bu tez, robust optimizasyonun üretim planlamasında uygulanması ile ilgili Türkiye'de yapılan ilk çalışma olup, bundan sonra yapılacak çalışmalar için örnek ve kaynak teşkil etmektedir.