Üretken yapay zekânın kaygı boyutu üzerine bir ölçek geliştirme çalışması

Bu çalışma, üniversite öğrencilerinin üretken yapay zekâ (ÜYZ) teknolojilerine ilişkin kaygı düzeylerini ölçmek amacıyla geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmeyi amaçlamıştır. ÜYZ teknolojilerinin sosyal, akademik ve profesyonel alanlarda hızla yaygınlaşması, bireylerin bu teknolojilere yönelik çeşitli kaygılar geliştirmesine neden olmaktadır. Bu kaygılar karşısında ÜYZ kaygısını ölçebilecek ölçeğin yokluğu, ÜYZ'nin psikolojik etkilerinin anlaşılmasını ve bu etkilere yönelik müdahalelerin geliştirilmesini sınırlandırmakta, bireylerin teknolojik dönüşüm karşısındaki uyum süreçlerinin sağlıklı bir şekilde yönetilmesini zorlaştırmaktadır. Nicel araştırma yöntemlerine dayalı olan bu ölçek geliştirme çalışmasında, kuramsal temellere dayalı olarak oluşturulan 52 maddelik ölçek, uzman görüşleri doğrultusunda 47 maddeye düşürülmüştür. Balıkesir Üniversitesi'nde 2023-2024 eğitim-öğretim yılında öğrenim gören 651 öğrenciden elde edilen veriler kullanılarak gerçekleştirilen açımlayıcı faktör analizi (AFA) sonucunda ölçek 28 maddeye, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonucunda ise 15 maddeye indirgenmiştir. Nihai ölçek; iş ve kariyer kaygısı, sosyal ilişkiler kaygısı, akademik dürüstlük kaygısı, güvenlik ve mahremiyet kaygısı ile teknoloji bağımlılığı kaygısı olmak üzere beş faktörlü bir yapıya sahiptir. DFA sonucunda elde edilen uyum indeksleri, ölçeğin yapısal geçerliğinin mükemmel düzeyde olduğunu göstermiştir. İkinci dereceden DFA sonuçları da ölçeğin alt boyutlarının, "ÜYZ Kaygısı" adlı üst bir faktör altında anlamlı biçimde birleştiğini doğrulamıştır. Yapılan analizler, öğrencilerin ÜYZ teknolojilerine ilişkin genel kaygı düzeylerinin orta düzeyin biraz üzerinde olduğunu göstermiştir. En yüksek kaygı düzeyi sosyal ilişkiler kaygısı boyutunda, en düşük kaygı düzeyleri ise iş ve kariyer kaygısı boyutunda tespit edilmiştir. Sonuç olarak, geliştirilen ÜYZ Kaygı Ölçeği, üniversite öğrencilerinin bu teknolojilere yönelik kaygılarını geçerli ve güvenilir biçimde ölçebilecek psikometrik özelliklere sahiptir.