Ürün mühendisliği yaklaşımıyla ergonomik okul sırası tasarımı

Bu çalışmanın genel amacı, hareket yakalama sistemi ile birleştirilmiş bilgisayar destekli ergonomik analiz yazılımı yardımıyla okul sıralarının öğrenci antropometrisine uygun hale getirilmesine yönelik öneriler sunulmasıdır. Çalışma, üç aşamada gerçekleştirilmiştir. Birinci aşamada, Muğla il merkezindeki ilk ve orta öğretim kurumlarında öğrenim gören, 1. ile 12. sınıf arası toplam 890 öğrencinin statik antropometrik verileri ile kullandıkları sıraların ölçüleri tespit edilmiştir. İkinci aşamada, elde edilen antropometrik verilere göre ve literatürde önerilen eşitlikler kullanılarak, her bir sınıf düzeyi için ortalama sıra ölçüleri önerileri belirlenmiştir. Ayrıca, belirlenen sıra ölçüleri, ilgili standartlar ve mevcut kullanılan sıra ölçüleriyle karşılaştırılmıştır. Üçüncü aşamada ise, hareket yakalama sistemi ve ölçümlerden elde edilen verilerle, AMS (Anybody Modelling System) yazılımında 12 insan ve 36 sıra modellemesi yapılmıştır. Daha sonra bu modeller, öğrencilerin sıralarda oturduklarında gerçekleştirdikleri dinleme, okuma ve yazma eylemlerindeki pozisyonlardaki postürlerine göre bilgisayar destekli ergonomik modelleme programında analiz edilerek kas-iskelet sistemlerinde oluşan kas aktivasyonları ve eklem reaksiyon kuvvetleri belirlenmiştir. Antropometrik verilerden elde edilen sonuçlara göre, özellikle 1-8. sınıflar arası boyutsal büyümenin hızlı geliştiği, 9-12. sınıf düzeyinde ise nispeten yavaşladığı görülmüştür. Buna bağlı olarak, 1-8. sınıf düzeyleri arası kullanılan okul sıralarına ait kritik ölçülerin, öğrencilerin antropometrik ölçülerindeki hızlı artış nedeniyle ergonomik olmadığı belirlenmiştir. Bilgisayar destekli ergonomik analiz uygulamalarından elde edilen sonuçlar, çalışma kapsamında önerilen ölçülerdeki sıraların, her üç pozisyon için de mevcut okul sırası ve ilgili standartta belirtilen ölçülerdeki sıralara kıyasla daha ergonomik olduğu görülmüştür. Bu sonuçlar, mevcut okul sıraları ile öğrenci antropometrik ölçülerinin uyumsuzluğunu doğrulamıştır. Ayrıca, elde edilen sonuçlar ile okul sırası tasarımında başlangıç noktası kabul edilen oturak yüksekliği ve masa tablası yüksekliği ölçülerinin belirlenmesinde ergonomik açıdan değerlendirmeler yapılmıştır. Genel anlamda, modern ergonomik analiz tekniklerinin okul sırası tasarımında kullanılabilirliğine ilişkin önemli veriler elde edilmiştir. Gelecekte, bu tür çalışmaların sayısının artması ile daha sağlıklı ve kişiselleştirilmiş mobilya tasarımı kavramının ön plana çıkması kuvvetle muhtemeldir.