Exploring the potential of online platforms in product design: A study on integrating craftsmen into systems of design

Tasarımın meslek olarak ortaya çıktığı endüstriyel devriminin başlangıcından günümüze kadar tasarım mesleğinin gelişimi endüstriyel üretime paralel bir şekilde gelişmiştir. Post- Endüstriyel dönem ile birlikte büyümenin asıl etkeni üretimden, hizmet ve bilgi tabanlı aktivitelere kaymıştır. Bu değişim, tasarımcıların post endüstriyel koşullara uyum sağlamasını gerektirdiği için çeşitli problemlere sebep olmaktadır. Üretim endüstrisi eskiden olduğu gibi büyümediği için sağladığı iş imkanları da azalmaktadır. Bu, endüstriyel üretime aşırı derecede bağlı olan endüstriyel dönem tasarımı için kötü bir haber olsa da post-endüstriyel tasarım, alternatif üretim yöntemlerini kullanarak ya da hizmet endüstrisi gibi popüler endüstrilere kayarak kendine yeni alanlar bulmak zorundadır. Bu bağlamda her gün büyüyen endüstriyel tasarımcılar topluluğu için alternatif üretim yöntemleri günden güne önem kazanmaktadır. Teknolojideki ilerlemeler sayesinde 3D yazıcı, CNC ya da lazer kesici gibi küçük ölçek üretim yöntemleri ortaya çıkmakta ve gelişmektedir. İnternet, yeni iş alanlarının gelişmesi ve yeni ürünlerin üretimi, finansmanı, pazarlaması ve dağıtımı için çeşitli ölçeklerde çevrimiçi platformlar üzerinden gerekli altyapıyı sunmaktadır. Sayısal üretim yöntemleri ve çevrimiçi platformlar ile sağlanan altyapı, girişimcilerin fiziksel ürün pazarına giriş bariyerini önemli bir oranda düşürmekte ve tasarımcılara post-endüstriyel dönemde yeni fırsatlar sağlamaktadır. Sayısal üretim yöntemlerinin kalitesi küçük ölçekli geleneksel üretim metotlarınınki ile henüz eş gelmemekle birlikte, özellikle gelişmekte olan ülkelerde maliyet ve operasyonel zorluklar nedeniyle çoğu insan tarafından dijital üretim yöntemlerine erişim sağlanamamaktadır. Bir başka küçük ölçekli üretim metodu olan zanaat, sayısal üretim yöntemlerine alternatif olarak tasarım, çevrimiçi platformlar ve geleneksel üretim yöntemlerinin bir arada kullanıldığı hibrit bir ekosistem oluşturulmasında kullanılabilir. Bu modelin geliştirilmesi tasarımcılara yerel kaynaklar ile, karın az miktarda aktöre dağılacağı bir yapıda, küçük ölçekte ve yüksek kalitede ürünler tasarlama ve üretme imkanı sağlamaktadır. Öte yandan böyle bir süreç, zanaatkarlara post-endüstriyel üretim ekonomisine uyum sağlamaları ve zanaatın endüstriyel ekonomide kaybolması yerine varlığını sürdürmesi için fırsat vererek, zanaat algısını ve zanaatkarların ekonomik durumlarını kuvvetlendirebilir. Bahsedilen ekosistemin oluşması için zanaatın, tasarım sistemlerine fonksiyonel bir şekilde entegre edilmesi gerekmektedir. Bu entegrasyonun sağlanması için, hem tasarım hem de zaanatın kendine ait aktörlerinden ve bu aktörlerin etkileşiminden oluşan ağ şeklindeki yapılarının nasıl işlediğinin anlaşılması gerekmektedir. Üretimin modernleşmesi ile kaybolan zanaatkarlar, daha çok, endüstriyelleşme sürecinin tamamlanmadığı gelişmekte olan ülkelerde varlıklarını sürdürmektedirler. Türkiye'nin tasarım başkenti ve bölgesel bir merkez olan İstanbul, ülkedeki en geniş ve en eski zanaatkar topluluğuna ev sahipliği yapmaktadır. Buna rağmen bu zanaatkarlar, şehirleşme politikaları ve soylulaştırma süreçleri nedeniyle kaybolma tehdidi altında endüstriyel üretim ile rekabet etmektedir. Bu özellikleri ile İstanbul, zanaatın tasarım sistemlerine entegrasyonu için ideal bir çevre oluşturmaktadır. Bu çalışma, post-endüstriyel dönemde zanaatın ve tasarımın durumunu tartışarak başlamakta ve sonrasında bu ikisini entegre eden çevrimiçi bir platform önerisinde bulunmaktadır. Bu öneri, post-endüstriyel dönemde tasarımla ilişkilendirilen problemlerin çevrimiçi platformlarla çözülmesine ve bu platformların tasarım-zanaat entegrasyonu sırasında oluşabilecek problemlere çözüm olarak sunulmasına dayandırılmaktadır. Daha sonra ise önçalışma ya dair bilgiler yer almaktadır. Zanaati tasarım sistemlerine entegre etme fikri, İTÜ'nün Endüstriyel Tasarım Programı "EUT 550E - Mapping Design In Istanbul" dersinde yapılan çalışmadan yola çıkmaktadır. Çalışma "Milan Design System" kitabından ilham alarak İstanbul'un Kapalı Çarşı bölgesindeki tasarım sistemini haritalamak üzerine başlamıştır. Bu çalışmanın ölçeği yıllar içinde genişlemiş: tüm şehir için tasarım sisteminin haritalaması halini alarak "İstanbul Tasarım Haritası" adıyla seminerler, atölye çalışmaları ve sonuçlarını içeren bir kitapçık halinde Yaratıcı Endüstriler Konseyi'nin (YEKON) düzenlediği Yaratıcı İstanbul Atölyeleri'nin bir parçası olmuştur. Problemin yapısı deneme-yanılma yaklaşımına uygun olmadığı için esas yöntemi olarak, birden çok aktörü içeren bir değişim başlatmayı amaçlaması sebebiyle, eylem araştırması seçilmiştir. Bu çalışma, aralarındaki ilişki ve mekaniği keşfetmek adına; zanaatkarların, toplumdaki ve tasarım profesyonelleri arasındaki görünürlüğünü arttırmaya odaklanan, sorunun boyutundan dolayı daha geniş bir çalışma için bir başlangıç olacak şekilde tasarlanmıştır. Çalışma, eylem araştırma döngülerinin bölümleri baz alınarak, Planlama - Eyleme Geçme, Değerlendirme ve Sonuçlandırma olarak üç bölümden oluşmaktadır. Planlama - Eyleme Geçme bölümü 3 fazdan oluşmaktadır; Tanışma, Lansman, Sergi. Tanışma fazı, tanıtım web sitesinin geliştirmesini ve çevrimiçi platformun kimliğinin gelişimini detaylı bir şekilde anlatmaktadır. Lansman fazı kullanıcıların zanaatkarları veri tabanında arayabileceği haritanın oluşumunu, veri tabanının oluşumunu ve "İstanbul Zanaatkar Haritası" lansman sürecini açıklamaktadır. Sergi fazı, projenin İkinci İstanbul Tasarım Bienali'nde yer almasını, zanaat ve tasarımın bir araya geldiği sergi fikrinin gelişimini kapsamaktadır. Değerlendirme bölümü çalışma süresince toplanan veriyi dört grupta sunmaktadır; (1) Internet Trafiği ve Site Kullanımı, (2) Basında Yer Alma, (3) E-postalar & Doğrudan Geribildirimler ve (4) Anket. Internet Trafiği ve Site Kullanımı sitenin aldığı trafiğin karakteristiğini ve başka partilerin konuya ilgisini anlamaya çalışmak için iki başlıkta değerlendirilmektedir; (1) Ziyaretçiler, (2) Harita Kullanımı. Basında Yer Alma, basının konuya yaklaşımını anlamak amacıyla yerel ve global medyada çalışma ile ilgili yer alan haberleri değerlendirir. E-postalar & Doğrudan Geribildirimler bölümü is doğrudan geribildirim olarak projenin herkese açık e-posta adresine gönderilen e-postaları ve bu e-postalarda talep edilen bazı toplantıları analiz etmektedir. Anket bölümünde, web sitesinin kayıtlı kullanıcılarına gönderilen, kullanıcıların siteyi nasıl kullandığını anlamak amacıyla tasarlanan anket ve sonuçları yer almaktadır. Toplanan veriler üzerinden yapılan değerlendirmelere göre, çalışma kapsamında geliştirilen platform, problemin toplumda ve bireyler arasında görünürlüğünü çevrimiçi ve çevrimiçi olmayan kanallar aracılığıyla arttırmasına rağmen, tasarımcıların zanaatkarlara erişimini arttıramamıştır. Ancak kullanıcılardan gelen geribildirimler analiz edilerek böyle bir sürecin gereksinimleri keşfedilmiştir. Kullanıcılar daha fazla zanaat ve zanaatkarın haritaya eklenmesini ve aradıkları zanaatkarlara daha hızlı ulaşabilmek için telefon numaralarının haritaya eklenmesini talep etmişlerdir. Ankete katılan 96 kişiden, beş kişi zanaatkarlar ile iletişime geçmiş ve bu beş kişiden hiçbiri zanaatkarlarla çalışmaya karar vermemiştir. Zanaatkarlarla iletişime geçmeme sebebi olarak "Aradığım zanaatı/zanaatkarı bulamadım." ve "Hangi zanaat/zanaatkarla iletişime geçeceğimi bilemedim." öne çıkmıştır. Zanaatkarlar ile iletişime geçen beş kişi ise zanaatkarlar ile çalışmama sebepleri olarak güven ve iletişim sorunlarını öne çıkartmıştır. Toplanan verilerin değerlendirilmesi çalışmanın genişletilmesi için iki adet seçenek önermektedir. Bu seçeneklerden ilki zanaatkar veri tabanının kapsamının genişletilmesi, ikincisi ise çalışmanın tasarımcı-zanaatkar işbirliğinin geliştirilmesi amacıyla süreçte aktif bir şekilde yer alabilecek bir platform şeklinde geliştirilmesi. Zanaatkar veri tabanının kapsamının genişletilmesi, şehrin büyüklüğü, zanaatkarların çoğunun kayıtdışı olması gibi sebeplerden dolayı gerçekleştirilmesi süresince gerek işgücü gerek maddi anlamda kaynağa ihtiyaç duyacaktır. Bu kaynakların sağlanması için ise kitle fonlama ya da kitle kaynak gibi yöntemler kullanılabilir. Kitle fonlama ile çalışmanın destekçilerine çalışma künyesinde yer alma veya basılı İstanbul Zanaatkar Haritası gibi çeşitli ödüller sağlanarak gerekli maddi kaynaklar toplanabilir. Kitle kaynak yöntemi ile ise zanaatkar atölyelerinin keşfi ve kaydı sürecinde gereken işgücü gönüllülere dağıtılabilir. Ancak toplanan verilerin merkezi bir veri tabanında toplanması için konu ile ilgili kılavuzlar gibi çeşitli materyaller hazılanmalıdır. Bu yöntemler ile zanaatkar veri tabanının kapsamının geliştirilmesi için gereken kaynaklar sağlanabilir. Tasarımcıların zanaatkarlarla iletişime geçmesini engelleyen bir başka durum ise tasarımcıların zanaat konusunda bilgilerinin eksik olması. Bu sebepten dolayı ihtiyaçları olan zanaat ya da zanaatkarı tam olarak belirleyememekte ve iletişime geçtikleri zanaatkarlar ile çalışırken güven ve iletişim sorunları yaşamaktadırlar. Bu sorunun çözümü tasarımcı ve zanaatkar ile aktif iletişim gerektiren bir yaklaşıma ihtiyaç duymaktadır. Böyle bir yaklaşım ile geliştirilecek bir çevrimiçi platform ise bu süreç içerisinde etken bir şekilde yer alabilir ve tasarımcı-zanaatkar arasındaki sorunlara müdahale edebilir. Ancak böyle bir platformun sürdürülebilir olması için bu süreçten bir gelir sağlaması gerekir. Bu gelirin sağlanması için ise iki adet alternatif önerilmektedir. Bunlardan birincisi platformun bu hizmeti bir ücret karşılığında sağlaması. İkincisi ise platformun tasarımcı-zanaatkar işbirliğinde paydaş olarak yer alarak, satış kanalları, görünürlük veya aracılık gibi çeşitli katkılarda bulunarak bu geliri sağlaması. Bu sayede geleneksel üretim yöntemleri, tasarım ve çevrimiçi platformları bir araya getiren hibrit bir iş modeli geliştirilebilir.