Uryânîzâde Ali Vahîd'in "Türkçe Hutbeler" adlı kitabının 2-130. sayfalarının latinize edilmesi ve değerlendirilmesi

İnanmak, insanın fıtratında var olan bir kavramdır. İslam inancına göre Allah insanları temiz fıtrat üzere yaratmış ve bu yaratılışın korunmasını istemiştir. İnsanın temiz islam fıtratının korunmasında irşat, doğru yola davet ve uyarma önemli bir yer tutmaktadır. Allah'ın emir ve yasaklarını bildirmek insanları hayra, iyiliğe, doğruya çağırmak ve kötülükten sakındırmak için Allah tarafından gönderilen peygamberler bu temiz fıtratın korunması için gayret sarf etmişlerdir. Dini hitabet şekillerinden biri olan hutbe islam inancının Müslümanlara doğru bir şekilde aktarılmasını sağlayan irşad yollarından biridir. İslamın ilk dönemlerinden günümüze kadar gelen hutbe Müslümanların haftalık ve yıllık kitlesel ibadetleri olan cuma ve bayram namazlarında hazır bulunan insanlara inanç, ibadet, ahlak gibi konularda bilgi verme amacını taşımaktadır. Osmanlı devletinin son dönemlerine kadar Arapça okunmuş olan hutbenin Türkçe okunup okunmayacağı gündeme gelmiş ve tartışılmaya başlanmış, cumhuriyetin ilanı ile birlikte de hutbenin dili meclis kararıyla Türkçeye çevrilmiştir. Çalışmamızın konusunu teşkil eden cumhuriyetin ilk yıllarında kaleme alınan Uryânîzâde Ali Vahîd'in "Türkçe Hutbeler" adlı kitabının 2-130. sayfalarında yer alan ilk 14 hutbenin latinize edilmesi Osmanlı devletinden cumhuriyete geçişte toplumun din algısına ışık tutması açısından önem arz etmektedir. Çalışmamızda hutbeleri Osmanlı Türkçesinden günümüz Türkçesine latinize ederek değerlendirmesini yapmış olduk. Hutbeleri konu ve içerik bağlamında değerlendirdiğimizde iman, ibadet, ahlak, eğitim ve toplumsal konular gibi genel başlıkları ilgilendirdiğini gördük. Bununla birlikte cumhuriyetin hemen ilanının ardından kaleme alınan bu eser yeni kurulmuş bir devletin yurttaşlarına hutbe aracılığıyla erişim sağlandığının göstergesi olması bakımından da önem taşımaktadır. Hutbelerde dini yükümlülüklerin öğütlenmesinin yanı sıra o dönemin sosyal ve ekonomik şartları çerçevesinde vatandaşa milli kaynakların iktisadi hayata kazandırılması, çalışma, emek, gayret ya da salgın hastalıklar konusunda aşı yaptırma gibi birtakım ödevler yüklendiğini mülahaza ettik. Yapmış olduğumuz bu çalışmanın dönemin dini algı ve beklentileri hakkında bilgi vermesi ve eserin yazıldığı dönemdeki hutbelerle günümüz hutbeleri arasında mukayese yapabilmesi açısından faydalı olması hedeflenmiştir.