ABD'nin Çin'e yönelik ekonomi aracını kullanımı: Teknolojik yaptırımlar örneği

Bu tez, Baldwin'in "economic statecraft" (ekonominin dış politika aracı olarak kullanımı) kavramsallaştırma ve analiz çerçevesini, Obama ve Trump yönetimlerini kapsayan zaman kesitinde (2009-2020) ABD'nin, Çinli aktörlere karşı aldığı ekonomik tedbirlere uygulamaktadır. Baldwin tarafından ana hatları çizilen kavramsallaştırma kriterlerini izleyerek, bu tez, dış politika hedefleri için teknolojiyi araçsallaştırma tanımına dayalı bir "technological statecraft" (teknolojinin dış politika aracı olarak kullanımı) alt-kavramı ortaya koymaktadır. Bu kavram, teknolojik güç temelinin "havuç" ve "sopa" olarak mobilize edilmesine dayanmaktadır. ABD'nin yeni teknolojilerdeki uluslararası liderliği, dış politika hedefleri kapsamında teknolojik güç tabanını kullanmasına imkan vermektedir. Bu vaka çalışması, aksi iddialara rağmen, ABD dış politikasında ekonomi aracının ve onun alt kategorisi olan teknoloji aracının hiçbir şekilde kayıp bir zanaat olmadığını göstermektedir. Teknolojik kontrollerin tasarımında Kongre, yürütme ve yargı erkleri, endüstri ve STK'lar dahil olmak üzere çeşitli ABD siyasi kurumları rol almıştır. Bunlardan ABD uluslararası teknoloji şirketlerinin daha liberal ticaret yaklaşımı doğrultusundaki lobi çalışmaları, Trump yönetimi döneminde ulusal güvenlik temelli devlet politikasını tersine çevirememiştir. Bu bağlamda, ulusal ekonomik ve teknolojik çıkarlar, Trump yönetimi sırasında ulusal güvenlik çıkarlarının formülasyonunda dikkate alınmıştır. Bu çalışma, aynı zamanda Baldwin'in alternatif statecraft araçları (askeri güç, diplomasi, propaganda, ve ekonomik araçlar) arasından en uygun olan enstrümanın seçilmesine dayalı olan "seçim mantığı"nı genişleterek, bu seçim mantığına ulusal siyasal ekonomik yapıyı da dahil etmektedir. Bu kapsamda, bu tez, alternatif ekonomik araçlar arasından en uygun olanın seçilmesine ilişkin bir "seçim mantığı" tanımlamaktadır. Bu kapsamda, ABD'nin Çin'e karşı teknolojik araçları öne çıkarmasının ardındaki mantık iki nedene dayanmaktadır: Birincisi, Çin'in ekonomik, ticari ve teknolojik alandaki meydan okuması ABD'yi bu alana en uygun araçla yanıt vermeye sevk etmektedir. İkincisi ve daha önemlisi, ABD'nin radikal teknolojilere dayalı inovasyon modelinin, Çin'e karşı ABD'ye rekabet avantajı/asimetrik güç sağlamasıdır. Bu bağlamda, hangi ekonomik entrümanın kullanılacağına ilişkin "seçim mantığı", dış meydan okumanın doğası kadar, ulusal ekonominin dayandığı kapitalizmin çeşitliliği tarafından da şekillendirilmektedir. Baldwin'in işaret ettiği "gücün çoklu yüzü" (faces of power) göz önüne alındığında, Baldwin'in analiz çerçevesinin üstünlüğü, ABD'nin Çin'e yönelik ekonomik önlemlerine ilişkin bu örnek olay incelemesinde doğrulanmıştır. Genel olarak dış politikada ekonomik araçlar ve özel olarak teknolojik araçlar, siyasal gücün "yüzlerinden" yalnızca biri olan ekonomik yaptırıma konu olan hedefin politikasını değiştirmesi şeklinde tanımlanan dar bir başarı ölçütü yanında, mesaj verme ve güvenilir taahhütlerde bulunma gibi uluslararası ilişkilerde pazarlık yapmanın unsurları olarak da etkili bir şekilde kullanılmaktadır. Dolayısıyla, bu işlevlerin de ekonomik araçların etkililik ve etkinliğinin göstergeleri olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Özetle, "yaptırımlar işe yaramıyor" kampının ısrarına rağmen, devletlerin dış politikada ekonomik araçları kullanmadaki yenilikçi yaklaşımları bunun tam tersini işaretlemekte olup bu konularda yeni çalışmalara olan gereksinimi de ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Ekonominin dış politika aracı olarak kullanımı (economic statecraft), teknolojinin dış politika aracı olarak kullanımı (technological statecraft), teknoloji yaptırımları, Çin, Obama Yönetimi, Trump Yönetimi