Kamu yayıncılığında yapay zeka kullanımı: TRT World ve TRT Arapça üzerine bir alan araştırması

Yapay zekâ (YZ), küresel medya iş akışlarını hızla yeniden şekillendirmektedir. Ancak özellikle kamu hizmeti yayıncıları açısından kurumsal hazırlık düzeyi, sağladığı faydalar, barındırdığı riskler ve uygulama yollarına ilişkin kanıtlar hâlen parçalı bir yapı sergilemektedir. Bu çalışma, nitel araştırma metodolojisini benimseyerek kamu yayıncılığında yapay zekâ kullanımını incelemeyi amaçlamaktadır: TRT World ve TRT Arapça üzerine bir saha çalışması. Çalışma özel olarak; TRT'de yapay zekâ kullanımının benimsenme düzeyini incelemeyi, yapay zekânın TRT'de uygulanmasının sağlayabileceği avantajları analiz etmeyi, TRT'de yapay zekâ uygulamasına ilişkin zorlukları ele almayı ve TRT için yapay zekâ uygulamasına yönelik öneriler sunmayı hedeflemektedir. Çalışma, medyada yapay zekâ benimsenmesini ve TRT bünyesindeki gazeteciler ile diğer medya çalışanlarının yapay zekâyı günlük iş akışlarına entegre etme istekliliğini inceleyen Yeniliklerin Yayılımı Kuramı'na dayanmaktadır. Veriler, kütüphane temelli literatür taraması yaklaşımı ile birlikte; muhabirler ve gazeteciler, haber yapımcıları, haber editörleri, program direktörü, mizanpaj editörü, yapay zekâ etiği uzmanı, kalite departmanı uzmanı, yaratıcı video editörü, röportaj yapımcısı, haber yapımcısı ve yönetmenlerden oluşan yirmi iki (22) yarı yapılandırılmış görüşme yoluyla toplanmıştır. Verilerin analizinde eleştirel analiz ve tematik analiz gibi çeşitli veri analiz yöntemleri kullanılmıştır. Çalışma, yapay zekânın TRT bünyesinde potansiyele sahip olduğu önermesiyle başlamıştır. Bulgular, TRT'de yapay zekâ benimsenmesinin heterojen ancak ilerleyen bir düzeyde olduğunu; bunun özellikle otomatik/destekli gazetecilik, arama ve erişim süreçleri, çok dilli içerik iş akışları ile düzenleme ve özetleme araçlarında daha görünür hâle geldiğini göstermektedir. Bildirilen avantajlar arasında ölçülebilir verimlilik ve üretkenlik artışları, ölçeklenebilir maliyet etkinliği, gelişmiş içerik kişiselleştirmesi ve izleyici etkileşimi, doğrulama ve teyit süreçlerinin iyileştirilmesi ile çok dilli üretimin hızlandırılması yer almaktadır. Buna karşılık, karşılaşılan zorluklar; gizlilik ve siber güvenlik riskleri, şeffaflık ve açıklanabilirlik eksiklikleri, telif hakkı ve hesap verebilirliğe ilişkin belirsizlikler, algoritmik çıktılarda önyargı ve ayrımcılık, insan denetimini gerekli kılan doğruluk sınırlamaları ile yaratıcılık ve mesleki roller üzerindeki algılanan tehditler etrafında yoğunlaşmaktadır. Yapay zekânın uygulanması; altyapı ve finansmana yönelik eşgüdümlü yatırımların yapılmasını, kapsamlı eğitim ve farkındalık programlarının geliştirilmesini, güçlü insan-denetimli yönetişim mekanizmalarının kurulmasını ve ulusal ile uluslararası çerçevelerle uyumlu, şeffaf hukuki ve düzenleyici güvencelerin oluşturulmasını gerektirmektedir. Bu çalışma, medya alanında yapay zekâya yönelik ampirik temelli bir kurumsal hazırlık endeksi, kamu yayıncıları için bir yönetişim modeli ve TRT'nin sorumlu yapay zekâ kullanımına ilişkin aşamalı bir yol haritası sunarak literatüre katkı sağlamaktadır. Sonuç olarak, yapay zekânın kamu hizmeti gazeteciliğinin yerini almak yerine onu güçlendirebileceği; bunun ise şeffaf denetim, uygulanabilir standartlar ve sürdürülebilir kapasite geliştirme ile yönlendirilen bir benimseme süreciyle mümkün olduğu sonucuna varılmaktadır.