Su kıtlığı ve hijyen eksikliği nedeniyle oluşan hastalıkların önlenmesi açısından su kaynaklarının yönetiminde çoklu kırılganlık endekslerinin kullanımı

Alt havza ölçeğinde su kaynaklarının kırılganlığı ile bunun insan sağlığına muhtemel etkisi arasındaki ilişki üzerine kurulmuş çok faktörlü indeksler su kaynaklarının planlaması ve yönetiminde hayati öneme sahiptir. Bu çalışmada, kalitesiz su ve sanitasyon ile ilgili hastalıklara hassasiyeti ve duyarlılığı anlamağa yardımcı olabilecek sistematik hassasiyet indeksleri üzerine bir teknik geliştirilmiş ve uygulanmıştır. Çeşitli jeo-referanslı veri setlerinden yararlanılarak, dört adet çok değişkenli coğrafik indeks geliştirilmiştir. Bunlar; dörtlü su tutma havzasının düzeyinde üç arazi kullanım türünü temsilen "Su Kaynakları Hassasiyet İndeksi (WRVI)", mikrobiyolojik açıdan su kalitesini değerlendirebilmek için "Mikrobiyal Su Kalitesi İndeksi (MWQI)", Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF)'nun "iyileştirilmiş ve iyileştirilmemiş su kaynakları ve sanitasyon teknolojisi" kriterlerine ve tanımlarına göre "Su ve Sanitasyon Erişim İndeksi (WSAI)", ve son olarak, su ve kanalizasyon hizmetlerine erişimi engelleyen faktörler ve salgının potansiyel etkilerini değerlendirilmek amacıyla sosyo-ekonomik özelliklere dayalı "Demografik Hassasiyet İndeksi (DVI)"dir. Çok değişkenli coğrafi indeksleme tekniğini açıklamak amacıyla örnek bir çalışma Güney Afrika'daki Limpopo bölgesi için yürütülmüştür. Geliştirilen bu teknikden, tarım, kentsel yerleşim ve atık tahliyesinin su kaynaklarının mikrobiyal bütünlüğüne olan potansiyel etkilerini değerlendirmekte yararlanılmıştır. 206 dörtlü su tutma havzalarını kategorize etmek için 3 değişken 9 kategorili Su Kaynakları Hassasiyet İndeksi kullanılmıştır. Su ve Sanitasyon Erişim İndeksi 2892 alt bölümü 10 puanlık bir ölçekte kategorize etmek için kullanılmıştır. İşsizlik oranı, bağımlılık oranı ve nüfus yoğunluğundan yararlanılarak, 25 adet Belediyeyi 5 farklı değerlendirme eşelinde kategorize etmek için Demografik Hassasiyet İndeksi oluşturulmuştur. Su kaynaklarına kırılganlık indeksinin uygulanabilirliğini değerlendirmek için 4'lü su kullanım niteliği olan 3 puanlı Mikrobiyal Su Kalitesi İndeksi kullanılmıştır. Sonuçta, 10 puanlık bir su kaynakları - sağlık duyarlılık değerlendirme indeksi geliştirilmiştir. Çok değişkenli indeksler büyük bir ölçüde sistematik olarak hassasiyetin değerlendirmesinde ve karar vermeğe destekte kullanılabilmektedir. Su kalitesinin örneklenmesi ve konumsal korelasyon yaparak önerilen tekniğin su kaynakları yönetiminde pratik uygulanabilirliği geliştirilebilir. Geliştirilen kavram, alt bölüm seviyesinde bilgi, tutum, davranış ve uygulamaya ait konumsal veri ilavesiyle daha da iyileştirilebilir. Sonuç olarak, kabul edilebilir bir düzeyde konumsal olmak koşuluyla, indeksleme su kaynaklarının hassasiyetini ve duyarlığını değerlendirmede kullanılabilir. Bu, su kaynakları yönetiminin iyileştirilmesinde ve dolayısıyla su ve sanitasyona erişim ile demografik profilin değişken olduğu bölgelerde su ve sanitasyon kaynaklı hastalıkların yayılmasının azaltılmasında zorunlu bir adımdır.