Uyuşturucu suçunun rasyonelliğinin hane ekonomisi bazında suça karışmamışlarla karşılaştırmalı analizi- Adana ili örneği

Bu doktora tezinde, uyuşturucu suçlarına (TCK 188 ve 191 mad. ve 2313 sayılı kanunda uyuşturucu ve uyarıcı madde suçları) karışmış kişiler ile suça karışmamış kişilerin hane bazında sosyo-ekonomik, sosyo-kültürel, sosyo-demografik özelliklerinin ve adli süreçlerde yaşadıklarının araştırılması ve karşılaştırmalı analizi ile uyuşturucu suçlarının rasyonalitesinin olup olmadığı araştırılmıştır. Çalışmada; uyuşturucu suçlarının adli mali izlerinin hesaplanabilir olup olmadığı, suçun amaç-araç ilişkisine dayalı öznel-nesnel rasyonalitesi, exchange (değiş-tokuş) rasyonalitesi, görülenin yanı sıra görülmeyen arka plandaki uyuşturucu suçunun ruhu diyebileceğimiz irrasyonel durumu irdelenmektedir. Araştırma evrenini Adana İli Adliyesi'nde uyuşturucu suçuna karışan ve karışmayan kişi ve haneler oluşturmaktadır. Çalışmada, uyuşturucu suçu dava dosyalarından (106 kişi) bilgi toplanmış, suça karışmamış (36) ve karışmış (10 kişi) hane (her hanede bir kişi) üyeleri ve bire bir suça karışmış kişiler (14) ile görüşmeler yapılmıştır. Araştırma, genel çerçeve olarak belge, mevcut istatistik ve gerçekleştirilen görüşmelere dayalı görgül nicel karşılaştırmalı bir araştırmadır. Veri analizinde Jamovi 2.3.21 programı aracılığı ile basit ve çapraz tablolardan başlayarak bağımsızlık, fark ve varyans analizi istatistiksel tekniklerden yararlanılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre; uyuşturucu suçuna karışan kişilerin kısa sürede maddi zenginlik, para, tüketim, yüksek kazanç, refah olmak üzere, aynı zamanda saygınlık ve güç/nüfuz edinme gibi beklentilerinin suça motivasyondaki başlangıç "amaç"larını oluşturduğu ve bu amaçları gerçekleştirmek için uyuşturucu ve uyarıcı madde ticaretini bir "araç" olarak kullandığı görülmektedir. Uyuşturucu ticareti; uyuşturucunun sahipleri/ büyük işletmecileri bakımından rasyoneldir, orta düzey aracılar da karlı sayılabilir, alt düzeydeki dağıtıcı ve son satıcılar bakımından ise kardan çok kayıplar söz konusudur. Sınıfsal farklılaşmalar ve toplumsal güç dengesizlikleri uyuşturucu ticaretinin ve mübadele ilişkisinin arka yapısını oluşturmaktadır.