Va'd ve va'îd âyetlerindeki belâgat üslûpları

Tez, giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Tezde istifhâm, te'kîd, ma'rife, nekra, isim ve fiil cümleleri ve tasvir üslûpları üzerinde durulmaktadır. İstifham, va'd ve va'îd âyetlerinde sözün bağlamına göre teşvîk, inkâr, takrîr, temenni, yüceltme, korkutma, kınama, nefiy, şaşırma, tahkîr, ta'zim, tehdit ve istib'âd anlamları ifade etmektedir. Birden fazla te'kîd, va'd âyetlerinde bazı şeylerin gerçekleşmesi hususunda mütereddid olan muhatabın tereddüdünü giderme, va'îd âyetlerinde ise haddi aşan muhataba tehdit maksatlı kullanılmaktadır. Kimi âyetlerde müslümanlar veya inkârcılarla ilgili çeşitli özellikler sıralanmakta, mükâfat veya cezadan bahseden bölümlerde inanan ve kâfirleri ifade eden lafızlar ayrı ayrı zikredilmek yerine îcâz ve ihtisar için zamir kullanılmaktadır. Özel ismin kullanılması va'd âyetlerinde ta'zîm; va'îd âyetlerinde ise tahkîr ve kinâye maksatlıdır. Mü'minler veya cenneti anlatan âyetlerdeki ism-i işâretler; yakın ve ta'zîm; cehennem veya onun unsurlarını ifade eden ism-i işâretler ise yakın, ta'zîm ve tahkîr ifade eder. İsm-i mevsûller ise kendinden sonra gelen sıla cümlesini dinlemeye teşvîk, verilen habere dikkat etme, ta'zîm, tahkîr ve tehvîl anlamları içermektedir. Haber ma'rife geldiğinde ise hasr ve mübalağa içermektedir. İzafetle ma'rifelik, cenneti anlatan âyetlerde îcâz ve ta'zîm; cehennemi ifade eden âyetlerde ise îcâz, ta'zîm ve tahkîr için kullanılmaktadır. Va'd âyetlerindeki nekra lafızlar, ta'zîm ve taklîl; Va'îd âyetlerinde ise tehvîl ve tahkîre işaret etmektedir. Müsnedin (haber) isim gelmesi va'd âyetlerinde mükâfatın sabitliliği, va'îd ayetlerinde ise cezanın devamlılığını gösterir. İsim cümlelerinin haberlerinin fiil gelmesi verilecek ödül ve azabın sabit olmayıp tekrarlanacağına işaret eder. Va'd ve va'îd âyetlerinde bazı şeylerin tasvirleri sadece bir âyette veya sûrede geçmemekte, konunun içeriğine uygun olarak farklı yerlerde yer almaktadır. Cennet, cehennem gibi cansız ve hareketsiz mekânlar tecsim, teşhis yöntemleriyle canlı hale getirilip dinleyici ve okuyucu üzerinde tesir oluşturulmaktadır. Ayrıca bazı şeyler hakkında tasvir yapılmayıp insanın tahayyül etmesi istenmektedir. Anahtar Kelimeler: Cümle Üslûbu, Ma'rife Nekra, İstifhâm, Te'kid, Tasvir, Va'd, Va'îd.