Vakfiyelere göre XV. yüzyıl Bursa vakıfları

Türk Devletlerinde ve toplumlarında köklü bir geçmişe sahip olan vakıf, devletle, toplumla ve kişiler ile ilişkisi olan çok yönlü bir kurumdur. Osmanlılar da bu kurumun devlet ve toplum için sağladığı yararları görerek, bu kuruma devletin kuruluşundan itibaren geniş bir işlerlik kazandırmışlardır. Osmanlı Devleti'nin başkenti olan Bursa'da (1326-1361) vakıf kurumunun çok çeşitli hizmetler üstlendiği, elimizdeki vakfiyelerden anlaşılmaktadır. Bu çalışmada; vakfiye belgelerinden yola çıkarak Bursa'da 15. Yüzyıla ait kültür ve tarih yapıtları açıklanmaya çalışılmıştır. Araştırmamız Bursa'daki dini, ticarî, sosyal yardım ve eğitim kurumlarını kapsamaktadır. Bunu yanında Bursa'da özel amaçlarla kurulmuş vakıflardan (ailevî vakıflar, Haremeyn vakıfları, kimsesiz çocuklar için kurulmuş vakıflar gibi) bahsedilmiştir. 15. yüzyılda Bursa'da vakıf kuran toplumsal sınıflar ve kişiler sayısal veriler ile incelenmiştir. Ayrıca vakıf kuran kişilerin biyografileri de verilmeye çalışılmıştır. Çalışmada, Bursa'daki vakıflar hizmet amaçlarına göre sınıflandırılmıştır. Bu sınıflar şunlardır: -Eğitim öğretim amacıyla kurulan vakıflar -Dini hizmet amacıyla kurulan vakıflar -Sağlık ve sosyal yardım vakıflarıBu başlıklar altında genel olarak mektepler, medreseler, zaviyeler, kütüphaneler, camiler, mescidler, türbeler, imarethaneler, darüşşifalar ve hamamlar incelenmiştir. Bursa'daki vakıflar ve vakıf kurumlar incelendikten sonra bunların Bursa şehrine etkileri ve katkıları ele alınmıştır. Vakıf kurumlarının Bursa'ya fizikî çehre, imar, iskân, ticaret, ekonomik, eğitim ve kültür yönlerinden neler kazandırdıkları vakfiyelerden elde edilebilen bilgilerle geniş bir perspektifle (çerçevede) ortaya konulmuştur. Daha doğrusu bu bilgiler ile 15. Yüzyıl Bursa'sının sosyal, kültürel, eğitimsel, dinsel ve iktisadi durumu gözler önüne serilmeye çalışılmıştır. Böylece Bursa şehir tarihi ve vakıf kurumunun bir dönemi belgeler ışığında açıklanmaya çalışılmıştır.