Van ilinde insan- hayvan etkileşimi: Sokak köpekleri, Van kedisi ve güvercin üzerinden antrozoolojik bir değerlendirme

Antrozoolojik perspektiften hareketle bu araştırma, Van ilinin geleneksel inanış sisteminde hayvanların sembolik, manevi ve pratik (işlevsel) rollerini, antrozoolojinin teorik çerçevesiyle gündelik hayatta görülen pratikleri çözümlemeyi amaçlamaktadır. Bu çalışmada Van kedisi, güvercin ve sokak köpekleri ele alınmıştır. Bu bağlamda Van kedisi ve güvercin besleyen kişiler ve sokak köpekleri konusunda rastgele kişilerle derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar, Van ilinin Edremit, Tuşba ve İpekyolu ilçelerinde ikamet eden 18 yaş ve üstü 44 bireyden oluşmaktadır. Yapılan çalışma sonucunda katılımcıların kedi ve güvercinleri aile bireyi olarak sevdikleri, değer verdikleri, eğittikleri, hastalandıklarında üzüldükleri ve öldüklerinde yas tuttukları görülmüştür. Ancak bu durum hayvan türüne, özelliklerine ve hatta nerede olduğuna bağlı olarak çeşitli sebeplerle farklılaşmaktadır. Örneğin sokak köpekleri konusunda tutumlarda çelişkiler saptanmıştır. Katılımcılar sokak köpeklerinin sorunlara yol açtığını söylemekle birlikte sokak köpekleri konusunda belediyenin daha iyi çalışması ve sokak köpeklerine insanlardan ayrı bir mekânda daha iyi koşullar sağlaması gerektiğini ifade etmiştir. Ayrıca hayvan failliği de bir diğer olgudur. Kedilerin ve güvercinlerin bakımlarının eksiksiz karşılanmasına rağmen bazen farklı davranış biçimleri gösterdikleri görülmüştür. Öncelikle kedilerin sahibinden uzak durması, oynamaması ve hatta evden ayrılması, kedi ve güvercinlerin eş seçmeleri, kendilerine dayatılanı kabul etmemeyi sergilemeleri, sokak köpeklerinin de belirli davranış örüntüleri geliştirmeleri, hayvan failliğine örnek olarak verilebilir. Bu durumlardan da anlaşılacağı üzere hayvanların sadece insanlara hizmet eden veya insanların ihtiyaçlarını karşılayan varlıklar olarak görülmesinden ziyade, karşılıklı bir ilişki içinde, birbirlerini etkileyen ve dönüştüren özneler olarak ele alınması gerekmektedir. Dolayısıyla çalışmanın odağı odak salt faydacı diğer bir deyişle araçsalcı yaklaşımların sonucu olan yorumların ötesine geçmeyi amaçlayarak insan- hayvan etkileşimlerinin çok katmanlı dinamiklerine kaydırılmaktadır. Mevcut araştırma bulguları ve Türkçe literatürdeki mevcut boşluk bu ilişkisel ağların derinlemesine irdelenmesini zorunlu kılmaktadır. Bu sebeple bu çalışmada insan-hayvan etkileşimleri çalışılmıştır.