Vardiyalı çalışan bireylerde sirkadiyen ritim, diyet inflamatuar indeksi, uyku kalitesi ve beslenme durumları arasındaki ilişkinin belirlenmesi

Bu çalışma, vardiyalı ve sabit düzende çalışan yetişkin erkek bireylerin sirkadiyen ritim, diyet inflamatuvar indeksi (Dİİ), uyku kalitesi ve beslenme durumları arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla yapılmıştır. Çalışmaya, savunma sanayi alanında faaliyet gösteren fabrikada sabit düzende çalışan (26 birey) ve vardiyalı düzende çalışan (26 birey) toplam 52 birey dahil edilmiştir. Bireylerin sosyo-demografik özellikleri, genel sağlık bilgileri, beslenme alışkanlıkları ve uyku alışkanlıklarını değerlendirmek için anket formu uygulanmıştır. Bireylerin antropometrik ölçümleri araştırmacı tarafında alınmış, vücut bileşimleri saptanmış ve biyokimyasal bulguları değerlendirilmiştir. Bireylerin günlük diyetle enerji ve besin ögesi alımları ile Dİİ skorlarının değerlendirilmesi için üç günlük besin tüketim kayıtları alınmıştır. Bireylerin fiziksel aktivite düzeylerinin değerlendirilmesi için Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi, uyku kalitelerinin değerlendirilmesi için Pittsburg Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), gün içerisindeki uykululuk düzeylerinin değerlendirilmesi için Epworth Uykululuk Ölçeği ve kronotiplerin belirlenmesi için Sabahçıl-Akşamcıl Ölçeği (MEQ) kullanılmıştır. Çalışmaya katılan bireylerin yaş ortalaması 35.8±6.94 yıldır. Sabit düzende çalışan bireylerin vardiyalı düzende çalışan bireylere göre fiziksel anlamda daha aktif olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Vardiyalı düzende çalışanların serum LDL kolesterol düzeylerinin, sabit düzende çalışanlardan daha yüksek (≥130 mg/dL) olduğu tespit edilmiştir. Vardiyalı düzende çalışan bireylerde metabolik sendrom (MetS) görülme oranı sabit düzende çalışanlara göre anlamlı bir şekilde daha yüksektir (p=0.042). Sabit düzende çalışan bireylerin %3.8'i akşamcıl, %34.6'sı sabahçıl kronotip; vardiyalı düzende çalışan bireylerin %7.7'si akşamcıl, %19.2'si sabahçıl kronotiptir (p>0.05). Bireylerin toplam PUKİ skorunun 1.0-17.0 arasında değiştiği ve ortalama PUKİ puanının 5.3±3.17 olduğu belirlenmiştir. Çalışma düzenine göre PUKİ puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olmadığı tespit edilmiştir (p>0.05). Vardiyalı düzende çalışan bireylerde; yaş ilerledikçe uyku kalitesi kötüleşmektedir (p=0.035). Vardiyalı çalışma durumunun bireylerin; beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite durumları, uyku kaliteleri, biyokimyasal parametreler ve MetS varlığı üzerinde etkili olduğu sonucuna varılmıştır. Sabit düzende çalışan bireylerde, kötü uyku kalitesine sahip olanların diyastolik kan basıncı değerinin iyi uyku kalitesine sahip olanlara göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Sabit düzende çalışan bireylerin diyastolik kan basıncı değerlerinin uyku kalitesine göre anlamlı faklılık gösterdiği tespit edilmiştir (p=0.049). Çalışmaya katılan bireyler Dİİ skorlarına göre dört quartile ayrılmıştır. Bireylerin Dİİ skorunun -5.3 ile 3.9 arasında değiştiği ve ortalama Dİİ skorunun 0.0±2.05 olduğu saptanmıştır. Bireylerin çalışma düzenlerine göre Dİİ skorları arasında istatistiksel açıdan anlamlı farklılık saptanmamıştır (p>0.05). PUKİ ile Dİİ arasında istatistiksel açıdan anlamlı ve pozitif yönlü korelasyon bulunmuştur (r=0.278; p<0.05). Vardiyalı çalışan bireylerin sağlığını tehdit eden değişiklikleri hedef alan anti-inflamatuvar beslenme programları planlanmalı, bireyler yeterli düzeyde fiziksel aktivite yapmaları ve yeterli uyku süresine ulaşmaları yönünde teşvik edilmelidir.