Vatandaşlık okuryazarlığı: Bir ölçek geliştirme çalışması

Vatandaşlık Okuryazarlığı Ölçeği, bireylerin vatandaşlık konusundaki bilgi ve ilgi düzeyi ile hak arama özgürlüklerini kullanabilme ve bunu eylemlere dönüştürebilme yeterliliklerini ölçmeye yönelik geliştirilmiş bir ölçektir. Ölçekte yer alan ifadeler, yapılandırılmamış görüşme ve literatür taraması sonucu diğer ölçeklerden yararlanılarak oluşturulmuştur. Pilot uygulama sonucunda 34 maddelik likert tipi ölçek formu oluşturulmuş, Türkiye'de yaşayan 18 yaş üstü Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı 1081 birey çalışmaya dâhil edilmiştir. Vatandaşlık Okuryazarlığı Ölçeği uzman değerlendirmesinden geçirilerek kapsam geçerliliği sağlanmış, yapı geçerliğini sağlamak amacı ile açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri yapılmıştır. Analiz sonuçlarında Vatandaşlık Okuryazarlığı Ölçeği'nin toplam varyansın %65,573'ünü açıklayan 4 faktör altında toplanan 29 ifadeden oluştuğu görülmüştür. Açıklayıcı faktör analizinin ardından maddelerin ayırt edici özelliğini belirlemek için alt grup üst grup ortalama puanları için t testi yapılmış, her bir maddenin ölçek ile olan ilişkisini ortaya çıkarmak amacı ile de madde korelasyon katsayıları hesaplanmıştır. Bağımsız örneklem t testi sonuçlarına göre bütün maddelerin anlamlılık düzeyi 0,000 bulunmuş, madde korelasyon katsayılarının ise 0,25'ten büyük olduğu görülmüştür. Vatandaşlık Okuryazarlığı Ölçeği'nin faktörleri arasındaki ilişkiyi ortaya çıkarmak için Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Analizi yapılmış, faktörler arasında ve faktörlerin her birinin ölçeğin tamamı ile pozitif yönde anlamlı ilişki içerisinde olduğu görülmüştür. Açıklayıcı faktör analizi sonrası doğrulayıcı faktör analizi yapılmış ve modelin uyum iyiliği indeksleri incelenmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda uyum iyiliği değerleri; χ2 =1430,423; df=363, p= .000; χ2/df= 3,941; RMSEA= 0,052; SRMR = 0,051; GFI=0,912; AGFI=0,901; TLI= 0,944; CFI=0,950; IFI= 0,950; NFI=0,934; RFI=0,926 olarak bulunmuştur. Bu değerlere göre Vatandaşlık Okuryazarlığı Ölçeği'nin CFI ve IFI için mükemmel uyum, χ2/df, RMSEA, SRMR, GFI, NFI ve RFI için iyi uyum gösterdiği anlaşılmıştır. Vatandaşlık Okuryazarlığı Ölçeği'nin güvenirlik analizleri de yapılmış, Cronbach Alpha değerleri hesaplanmıştır. Buna göre; 29 maddelik ölçeğin tamamının Cronbach Alpha katsayısı 0,931 olarak bulunmuştur. Ölçeği oluşturan alt boyutlar açısından Bilgi faktörü için 0,925; İlgi faktörü için 0,909; Eylem Faktörü için 0,888; Hak Arama faktörü için 0,922 Cronbach Alpha değerlerine ulaşılmıştır. Elde edilen tüm sonuçlar geliştirilen Vatandaşlık Okuryazarlığı Ölçeği'nin, bireylerin vatandaşlık okuryazarlık düzeylerini ölçmeye yarayan geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Vatandaşlık, Vatandaşlık Okuryazarlığı, Ölçek Geliştirme, Geçerlilik ve Güvenilirlik