Vejetaryen beslenmenin sağlık üzerine etkisi: Sistematik derleme

Amaç: Bu çalışma vejetaryen beslenmenin besin öğesi yetersizlikleri, kilo yönetimi, metabolik sendrom risk faktörleri ve bazı hastalıklar üzerine etkisini değerlendirerek konu hakkında farkındalığı geliştirmek amacıyla yapılmış bir sistematik derlemedir. Materyal ve metot: Sistematik derlemede, PRISMA (Preferred Reporting Items for Systematic review and Meta-Analysis) bildirgesi rehber alınmıştır. Literatür taraması PubMed ve Google Scholar veri tabanlarında yapılmıştır. İncelenen çalışmaları derlemeye katma ölçütleri; örneklem grubunu 18 yaş ve üzeri yetişkin insanların oluşturduğu, randomize-kontrollü, deneysel araştırmalar ve makalenin tam metnine ulaşılması olarak belirlenmiştir. Bulgular: 20'si randomize kontrollü, 13'ü deneysel ve 22 tanesi yarı deneysel çalışma olan 55 araştırma makalesi incelenmiştir. B12 vitamini, kalsiyum, selenyum ve D vitamini eksikliği vejetaryenler için potansiyel problemlerdir. Yeterli ve dengeli vejetaryen diyet, et yiyenlere oranla daha düşük vücut ağırlığı ve BKİ sağlamaktadır. Vejetaryen diyetler TC, LDL-C, HDL-C ve kan basıncını etkili bir şekilde düşürebilir. Bu bulgular, dislipideminin, özellikle de hiperkolesteroleminin ve hipertansiyonun diyet müdahalesi yoluyla yönetimi açısından önemli halk sağlığı etkilerine sahiptir. Vejetaryen beslenmenin sağlık konusunda bilinçli bireylerde Tip 2 Diyabet, kardiyovasküler hastalıklar ve kansere karşı fayda sağlayabileceği ancak küçük örneklem büyüklüğü ve bu yönü değerlendiren az sayıda çalışma nedeniyle bu sonuçlar dikkatli yorumlanmalıdır. Sonuç: Vejetaryen diyet düzenlerinin yeterince tanımlanması ve optimal sağlık durumu için geniş çapta savunulmadan önce daha fazla müdahale denemesi gerekmektedir. Ülkemizde vejetaryen beslenmenin sağlık üzerinde etkisine yönelik büyük örneklemli, uzun süreli ve randomize kontrollü çalışmalar yapılmalıdır. Sistematik derlememizin bulguları bu konuda yapılacak çalışmalar için yol gösterici olabilir. Anahtar Sözcükler: Besin öğeleri, sağlık, vejetaryen, vegan, yetersizlik.