Verbascum napifolium ekstraktlarının bazı biyolojik özelliklerinin ve fenolik bileşenlerinin belirlenmesi

Bitkisel ürünlerin tüketiminin artmasının sağlığa faydalarının eski zamanlardan beri bilinmesine rağmen, bu faydalı etkiden hangi spesifik bileşenlerin sorumlu olduğu bilinmemektedir. Ancak günümüzde bitkisel içerikli birçok ürün daha fazla ilgi görmekte, faydaları ve kullanımları ile ilgili yapılan çalışmaların sayısı her geçen gün artmaktadır. Bitkiler, insan beslenmesi için önemli olan yağlar, basit ve kompleks karbonhidratlar, proteinler, mineraller ve ikincil metabolitler için iyi bir kaynaktır. Ayrıca bitkilerin kimyasal bileşimindeki fitokimyasallar gibi bazı maddelerin sağlığa olan faydaları da son zamanlarda oldukça ilgi görmektedir. Bu çalışmada Türkiye florasında yayılış gösteren ve endemik bir tür olan Verbascum napifolium'un metanol, aseton ve distile su ekstraktlarının antioksidan, toksik, antihelmint aktiviteleri ile fenolik bileşen kompozisyonları araştırılmıştır. Ekstraktların antioksidan aktivitesi DPPH, ABTS, fosfomolibdenyum, β-karoten/linoleik asit, bakır (CUPRAC) ve demir indirgeme (FRAP) yöntemleriyle belirlenmiştir. Metanol, aseton ve su çözücüleri ile hazırlanmış yaprak ve çiçek ekstraktlarının 1 mg/mL konsantrasyondaki serbest radikal süpürücülük aktiviteleri DPPH yönteminde %44.92±1.16 ile %92.83±0.26 arasında değişmektedir. Yapılan DPPH çalışmasında en yüksek süpürücülük aktivitesi bakımından %92.83±0.26 (0.29±0.01 mg/mL, IC50) değeri ile yaprak metanol ekstraktı olmuştur. En düşük aktivitenin ise %44.92±1.16 (1.18±0.05 mg/mL, IC50) değeri ile çiçek su ekstraktında olduğu tespit edilmiştir. En iyi antioksidan aktivite değeri bakımından yaprak metanol, aseton ve su ekstraktları sentetik antioksidan olan BHA'nın değerine (0.01±0.002 mg/mL, IC50) yakın bir aktivite sergiledikleri görülmüştür. Ayrıca Folin-Ciocalteu, alüminyum klorür ve vanilin reaktifi kullanılarak toplam fenolik, flavonoid ve tanen madde miktarları da tespit edilmiştir. Bitki ekstraktlarının fenolik bileşen içerikleri HPLC yöntemi ile tayin edilmiştir. Verbascum napifolium bitkisinin yaprak su ekstraktları fenolik madde miktarı bakımından en yüksek değere (20,11±1,24 mg GAE/g) sahip olmuştur. Flavonoid ve tanen madde miktarı bakımından yaprak aseton ekstraktı en yüksek değere (9.21±0.12 mg QE/g, 75.55±0.29 mg CE/g) sahiptir. Çiçek su ekstraktları ise fenolik madde, flavonoid ve tanen bakımından en zayıf etkiyi göstermişlerdir. HPLC içerik tanımlanmasında en yüksek fenolik bileşen kuersetin olmuştur. Brine shrimp (Artemia salina L.) letalite testi ile ekstraktların olası toksik etkisi incelenmiştir. En yüksek toksik etkiyi 0,033±0,015 mg/mL değeri metanol ekstraktı göstermiştir. Antihelmint aktivite testi farklı konsantrasyonlardaki bitki ektraktlarının Tubifex tubifex üzerindeki öldürücük süreleri kaydedilerek bulunmuştur. En yüksek antihelmintik aktiviteyi çiçek metanol ekstraktı (4 dk) göstermiştir. Bu çalışmanın elde edilen veriler, ilaç ve alternatif tıp gibi birçok alanda bitkilerden elde edilen ürünlerin kullanımına yönelik araştırmaların son zamanlarda geliştirilmesine katkı sağlayacağına inanılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Antihelmint, Antioksidan, Artemia salina, HPLC, Verbascum napifolium