Vergi ahlakı belirleyicilerinin ülkeler arası karşılaştırılması

Vergiler, insan ve devletlerin varoluşundan itibaren tarihin her alanında önemli bir politik araç olmuştur. Çünkü vergiler, ülkeler için kritik bir finansal kaynaktır. İçinde bulunduğumuz yüzyılda devletler, görev ve sorumluluklar edinerek değişen toplumsal yapılara ve süreçlere uyum göstermek zorunda kalmıştır. Bu mecburiyet, devletlerin görev ve sorumluluklarını finanse edecek vergi gelirleri için yeni programların politika haline getirilmesini de beraberinde getirmiştir. Bu politikaların en önemli hedefleri arasında ise vergi uyumunun ve vergi ahlakının artırılması bulunmaktadır. Verginin alınmaya başladığı tarihten itibaren; bireyler çeşitli sebepler ile vergi ödemekten kaçınmış, ülkeler ise mali sorumlulukların eksiksiz yerine getirilmesi amacıyla vergi uyumunun artırılmasını hedeflemiştir. Vergi uyumunun artırılması için kullanılan yöntemlerin başında ise genellikle caydırma politikaları yer almaktadır. Oysa katı cezaların ve denetimlerin mükellefleri uyuma zorlayacağı fikri hatalıdır. Çünkü günümüzde birçok ülkenin katı olmayan caydırma yöntemlerine rağmen yüksek vergi ahlakına sahip olduğu görülmüştür. Toplum tarafından vergi ödemesinin devletin temeli olduğu bilinmesine rağmen, kimsenin vergi ödemeyi istemediği varsayılmaktadır. Çünkü mükellefler genellikle bireysel faydalarını toplumsal faydanın üzerinde tutmakta ve bireysel faydanın toplumsal faydanın bileşeni olduğunu ise ihmal etmektedir. Oysa gelir elde eden vatandaşların toplum ile devlete karşı mali ve sosyal sorumlulukları vardır. Bu sorumlulukların yönetilmesi ise devletlerin asli görevidir. Sosyal sermaye bileşeninde oluşturulacak bir vergi sistemi, vergi kayıp ve kaçaklarının önüne geçerek vergi uyum ve ahlakının yükseltilmesinde en nihayetinde vergi gelirlerinin artırılmasında başarı sağlayabilecektir. Literatürde; içsel bir motivasyon olarak tanımlanan vergi ahlakı, sistem içinde mükellef ve devlet ilişkilerini belirleyen davranışsal bir semptomdur. Ayrıca vergi ahlakı, sübjektif bir kavram olup, toplumdan topluma, kültürden kültüre farklılık göstermektedir. Göreceli bir perspektife sahip olan bu kavram, paydasında birçok faktörden etkilenmektedir. Kültürel normlar, sosyolojik ve ekonomik faktörler, demografik yapılar vergi ahlakını belirleyen temel başlıklardır. Bu çerçevede vergi ahlakının ekonomi ve vergi psikoloji dikkate alınarak değerlendirilmesi, etkilendiği faktörlerin istatiksel veriler ile somut bir şekilde yorumlanması, literatürde yapılan çalışmalardan farklı olarak ülkeler bazında geniş ve karşılaştırılabilir bir değerlendirme sunacaktır. Anahtar Sözcükler Vergi Uyumu, Mükellef davranışları, Vergi Gelirleri, Sosyal Sermaye Stoku, Kayıt Dışı Ekonomi, Vergi Kaçakçılığı.