Vergi denetim personelinin yaratıcı muhasebe teknikleri hakkında farkındalığı ve mesleki şüpheciliğin etkisi

Muhasebe, finansal bilgi kullanıcılarına çeşitli bilgiler sunmaktadır. Öte yandan işletmeler çeşitli zamanlarda ve çeşitli gerekçelerle, finansal bilgi kullanıcılarına sunduğu finansal bilgileri doğru bir şekilde vermekten kaçınmaktadır. Eskiden çoğunlukla, muhasebe hileleri yoluyla bu kaçınma gerçekleştirilmiştir. Şimdilerde ise bu kaçınma, yasaları tam olarak ihlal etmeden bazı yöntemlerin kişiler (mükellefler) tarafından bilinçli bir biçimde ve profesyonelce kullanılması sayesinde büyük çoğunluk da yaratıcı muhasebe teknikleriyle gerçekleştirilmektedir. Yaratıcı muhasebe tekniklerini kullanarak işletmeler firma değerini arttırabileceği, daha düşük maliyetle, daha yüksek tutarlarda borçlanabileceği gibi daha az vergi de ödeyebilir. Bu çalışmada, yaratıcı muhasebe teknikleri hakkında literatürden yararlanılarak çeşitli bilgiler verilerek vergi denetiminde öneminin vurgulanmasının yanı sıra vergi denetim personelinin; yaratıcı muhasebe tekniklerini fark edebilmelerine mesleki şüpheciliğin etkisini tespit etmek amaçlanmıştır. Çalışmada yaratıcı muhasebe teknikleri, vergi ziyaı, vergi denetimi ve mesleki şüpheciliğe ilişkin çeşitli bilgiler verilmiştir. Son olarak vergi denetim personelinin yaratıcı muhasebe teknikleri hakkındaki farkındalığı anket ile tespit edilmiştir. Ayrıca vergi denetim personelinin; yaratıcı muhasebe tekniklerini fark edebilmelerine mesleki şüpheciliğin etkisi anket ile tespit edilmiştir. Araştırma anketi, Türkiye genelinde vergi denetim personeli (Vergi Başmüfettişi, Vergi Müfettişi, Vergi Müfettiş Yardımcısı) olarak çalışan 374 kişi ile yapılmıştır. Araştırma anketinde, öncelikle dil geçerliliği ve kapsam geçerliliği yapılan, daha sonra açıklayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi ile yapı geçerliliği yapılarak uyarlanmış olan yaratıcı muhasebe tekniklerinin farkındalığına ilişkin ifadelerin bulunduğu ölçek ile daha önce başka bir çalışmada çevirisi yapılmış, çalışmamız kapsamında da açıklayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi ile yapı geçerliliği yapılan mesleki şüphecilik ölçeği kullanılmıştır. Yapılan geçerlilik ve güvenilirlik analizlerinden sonra hipotezlerin test edilebilmesi için korelasyon analizleri vi gerçekleştirilmiştir. Korelasyon analizinden sonra yapısal eşitlik modellemesinden yararlanılıp değişkenler arasındaki sebep-sonuç ilişkileri sınanarak, önerilen modelin elde edilen veriyi ne kadar iyi açıkladığını tespit etmek için uyum iyiliği ölçümü yapılmış ve tespit edilen sonuçlar yorumlanmıştır. Yapılan analizler neticesinde örneklemde yer alan vergi denetim personelinin mesleki şüphecilik açısından; sorgulayıcı zihne, kişilerarası anlayışa, özgüvene, karar verme yeteneğine sahip oldukları ve yargıyı askıya aldıkları tespit edilmiştir. Ayrıca genel olarak vergi denetim personelinin yaratıcı muhasebe tekniklerinin farkında oldukları görülmüştür. Elde edilen bulgulara göre, vergi denetim personelinin yaratıcı muhasebe tekniklerini fark edebilmeleri üzerinde, mesleki şüpheciliğin ve alt boyutları olan sorgulayıcı zihin, özgüven ile kişilerarası anlayış/çözümleme karakter özelliklerinin anlamlı bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Yaratıcı Muhasebe Teknikleri, Vergi Denetimi, Vergi Denetim Personeli, Mesleki Şüphecilik.