Vergi harcamalarının etkinlik analizi

Vergi harcamaları, devletlerin bazı ekonomik, sosyal, mali ve siyasi hedeflere ulaşmak için tahsilinden vazgeçtiği veya ertelediği vergi gelirleridir. Vergi harcamalarının hesaplanması ve raporlanması ilk kez Federal Almanya'da 1950'lerin ortalarında, vergi teşvikleri kapsamında yapılmıştır. Tüm dünyada popüler hale gelmesi, zamanın vergi politikasından sorumlu ABD Hazine Bakan Yardımcısı Stanley S. Surrey'in çalışmalarıyla olmuştur. Surrey, vergi harcamalarına daha çok olumsuz bir bakış açısıyla yaklaşmış, vergi harcamalarına daha küçük bir vergi tabanına uygulanan yüksek vergi oranları gözüyle bakmıştır. Vergi harcamaları, bazı toplum kesimlerine "gizli bir refah" sağlamakta, denetim ve inceleme altına alınmadığı sürece katlanarak artmaktadırlar. Sonuçta, vergi gelirleri azalmakta, azalan vergi geliri açığını kapatmak için hükümetler daha yüksek vergi oranları belirlemek durumunda kalmaktadırlar. Ayrıca, vergi harcamalarının bütçe süreçlerine dâhil olmaması bu harcamaların "gizli" kalmasını sağlamakta, bütçe harcamaları için yapılan eleştirilerden kurtulmaktadır. Vergi harcamaları için bir diğer eleştiri konusu, bu teşvik veya yardımların neden bütçe kapsamında yapılmadığıdır. Hükümetlerin oy verenlerden, hükümete yakın kimselerden ve çeşitli lobi gruplarından etkilendiği günümüz dünyasında, bu harcamaların kötüye kullanıma açık olduğu görülecektir. Dolayısıyla, çok yüksek değerleri bulabilen vergi harcamalarının raporlanması ve değerlendirilmesi açıklık, şeffaflık, verimlilik ve etkinliğin sağlanması için gereklidir. Değerlendirme yapılırken, bu harcamaların hedeflenen amaçlara ne ölçüde fayda sağladığı, verimlilik ve etkinlik analizleriyle mümkün olabilecektir. Çeşitli etkinlik analizi yöntemleri bulunmaktadır. Veri Zarflama Analizi de bu yöntemlerinden biridir. Bu yöntemin en önemli özelliği, kullanım esnekliğinin olmasıdır. Farrell'in 1957 yılında yazdığı makalesinde belirttiği etkinliğin ölçülmesi fikri, Charnes, Cooper ve Rhodes tarafından sistematize edilmiş ve veri zarflama analizi ortaya çıkmıştır. Charnes ve arkadaşlarının ürettiği yöntem sabit verim varsayımına dayanmaktadır ve soyadlarının baş harflerinin kısaltması olan CCR yöntemi olarak bilinmektedir. Bu yönteme daha sonra değişen verim varsayımı eklenerek BCC yöntemi oluşturulmuştur. Yöntem kısaca, karar verici birimleri kıyaslayarak etkin olan ve etkin olmayanların etkinlik skorlarını, sıralamalarını ve projeksiyonlarını belirlemektedir. Bu çalışmada, bu yöntemler kullanılarak; Türkiye'de yapılan vergi harcamaları, verisi derlenebilen ülkeler ile kıyaslanmış, Türkiye'nin ve diğer ülkelerin etkinlik skorları, sıralamaları ve projeksiyonları belirlenmiştir.