Vergi politikalarının uygulanmasında ekonomik çıkar gruplarının rolü -Türkiye örneği-

ÖZET Baskı grupları; ekonomik, sosyal, siyasal ve hatta kültürel konularda çıkarlarını korumak için bir araya gelip, siyasi iktidarı etkilemeye çalışan gruplardır. Bunları, siyasi iktidarı ele geçirmeden yasama organının kararlarını etkilemeye çalışan, organize olmuş çıkar gruplarıdır şeklinde de tanımlamak mümkündür. Baskı grupları ile çıkar grupları aynı anlamda kullanılabilmektedir. Ancak tanımdan da anlaşılacağı gibi baskı grupları ile çıkar grupları ayrı kavramlardır. Baskı gruplarının çıkar grupların dan ayrılan yönü etkileme faktörünü bünyesinde barındırmasıdır. Baskı gruplarının çok çeşitli türleri vardır. Baskı gruplarını; iç yapışma, kurumlaşmalarına, mesleki kökenlerine ve ideolojilerine göre ayırmak mümkündür. Baskı gruplarının çok çeşitli olması, bunların çıkarlarını da çeşitlendirmektedir. "Çıkar" kav ramında ekonomik bir anlam yüklü olmasına rağmen, baskı gruplarının çıkarları/amaçlan, türlerine göre; siyasi, ideolojik, kültürel, dini ve ahlaki olabilmektedir. Fakat bu çalışmada bunlar gözardı edilmiş, sadece ekonomik baskı grupları incelenmiştir. Baskı gruplarının etkinliğini belirleyen çeşitli faktörler vardır. Bu faktörlerin başında üye sayıları, mali kaynaklan, organizasyon yapıları, sosyal statüleri, siyasal ve sistemsel özellikleri saymamız mümkündür. Baskı grupları, özelliklerinin farklılığına göre çeşitli baskı metodları kullanmaktadırlar. Baskı grupları yanlızca; ikna, tehdit etme ve grev yollarını değil, aynı zamanda rüşvet, mali sabotaj ve kamuoyunu etkileme gibi metodlara da kullanabilmektedirler. Hükümetin ekonomi politikalarının başarısı ve etkinliği bu politikaların gerçekçi ve kararlı bir şekilde belirlenmesi ve uygulanması ile yakından ilişkilidir. Buna karşılık çıkarlarını maksimize etmeye çalışan baskı grupları, ülkedeki konjonktür ve belirlenen politikalar ne olursa olsun amaçlarına ulaşmak için, siyasal karar alma organlarını etkilemeye çalışacaklardır. Baskı gruplarının kamu mal ve hizmetlerine olan talepleri, politik karar alma sürecini dolayısıyla maliye politikalarını etkilemektedir. Baskı grupları, çıkarlarını dikkate alarak, kendilerini ilgilendiren kanun teklif veya tasarılarını etkilemeye veya değiştirmeye çalışırlar. Çalışmamızda Türkiye'de baskı gruplarının çıkarlarına uygun olarak yapılan yada bu çıkarları yansıtan kanuni düzenlemelerden seçilmiş örnekler mevcuttur. Bu tür örnekler; tarım kazançlarının vergilendirilmesi, götürü vergileme, servet beyanı, menkul değerlerin vergi dışı bırakılması, kurumlar vergisinde yer alan istisna ve muafiyetler gibi alanlarda görülebilmektedir. IV