Vergisel uyuşmazlıkların uzlaşma yoluyla çözümünün vergiye gönüllü uyuma etkisi

Devletin en önemli gelir kaynağı olan vergi, kamu harcamalarının finansmanı için devletin egemenlik gücünü kullanarak vergi mükelleflerinden karşılıksız aldığı bir paydır. Devlet, mükelleflerden vergi alırken vergilemede adalet ilkesine göre hareket etmek durumundadır. Devletin vergilendirme yaparken vergi mükelleflerine eşit şekilde davranmaması, mükellefin devletin kendisinden haksız yere fazladan vergi aldığı algısının ortaya çıkmasına neden olabilir. Kendilerinden haksız yere fazladan vergi alındığını düşünen mükelleflerin devlete olan güvenleri azalabilir. Devlete güven duymayan mükelleflerin vergiye gönüllü uyumları olumsuz yönde etkilenebilir. Vergi Usul Kanunu'nda düzenlenen uzlaşma müessesinin mükellefler arasında eşitsizliğe neden olduğu, verginin kanuniliği ilkesine aykırı olduğu, vergi denetimini etkisizleştirdiği, vergi cezalarının caydırıcılığını ortadan kaldırdığı ve dolayısıyla mükelleflerin vergiye gönüllü uyumunu olumsuz etkilediği konusunda eleştirilmektedir. Çalışmanın amacı bu eleştirilerden hareketle uzlaşma müessesinin vergiye gönüllü uyumu artırması için öneriler geliştirmektir. Çalışmanın yöntemi olarak anket ve mülakat yöntemi tercih edilmiştir. Anket, mükelleflerin vergisel işlemlerini yapan ve uzlaşma görüşmelerinde yer alan YMM, SMMM ve SM olan meslek mensuplarından oluşan 401 kişiye uygulanmıştır. Uzlaşma komisyonlarında devleti temsil eden daha önce uzlaşma görüşmelerinde yer almış 15 eski vergi müfettişi ile de mülakat yapılmıştır. Çalışmada uzlaşma müessesinin mükellefler arasında eşitsizlik yaratan bir uygulama olduğu, cezaların caydırıcılığını ortadan kaldırdığı, vergi denetim sonuçlarını etkisizleştirdiği sonucuna varılmıştır. Çalışmanın sonunda mükelleflerin vergiye gönüllü uyumunun sağlanması ve mükelleflerin bu kurumu suiistimal etmemesine yönelik çözüm önerileri sunulmuştur.