Eine vergleic hende untersuchung über die Deutschen und Türkischen volksmarchen

ÖZET Çalışmamızın birinci bölümünde masal türü hakkındaki teorik görüşleri analiz ettik, ikinci bölümde ise seçtiğimiz örnek metinler yardımı ile Türk ve Alman masallarını içerik, üslup, şekil, fonksiyonel yönden incelemeye ve sosyo-kültürel boyutlarını anlatmaya çalıştık. Masal, halk edebiyatının bir anlatı türüdür. Araştırmamızda Türk edebiyat bilimcilerinin "Masal" kavramım anlatım, destan, efsane ve dini menkıbe anlamında kullandıklarım gördük. Buna karşı Alman masal araştırmacıları arasında masal kavramının tanımında bir uyum hakim. Masalın anlamının ve alanının okuyucu tarafından daha iyi anlaşılabilmesi için yakın olan anlatı türleriyle arasındaki benzerliklere ve zıtlıklara değindik. Bu çalışmada Alman halk edebiyatının en önemli masal araştırmacılarından biri olan Lüthi'nin çalışmalarına da yer verdik. Türk ve Alman masallarının tarihi evriminin karşılaştırılması sırasında masalların oluşum tarihini de tahlil ettik. Avrupalı bilim adamları masal tiplerinin sınıflandırılmasına ve masal motivlerinin tespitine büyük bir katkı sağlamışlardır. Bu konuda Boratav ve Eberharfın çalışmaları dikkat çekicidir. Walker ve Uysal'm çalışmaları da bununla ilgili paralel özellikler taşımaktadır. Ayrıca Türk bilim adamı Tuğrul' un yaptığı sınıflandırma da bunlar arasında sayılabilir. Bu çalışmadan bilim adamlarının masalın kaynağıyla ilgili dört teori ileri sürdükleri ortaya çıkmaktadır. "Anlatım araştırması" bölümünde masal anlatıcısının masalın derlenmesinde ve yayılmasında önemli bir rol oynadığı tespit edildi. "Tekerleme ve Keloğlan masalları" bölümünde Türk ve Alman masalları arasındaki form benzerlikleri göze çarpmaktadır. Her ikisinde de giriş, geçiş ve bitiş formelleri bulunmaktadır. Bunun yanında tipik özellikleriyle sadece Türk toplumuna özgü olan Keloğlan masalları Türk masalları içinde özel bir yer tutmaktadır. Bu karşılaştırmalı çalışmada dört Türk ve üç Alman masalından yararlandık. Her bir masalı yapısı, işlevi, motifleri, figürleri, sahne donanımı, üslubu, yer ve zamanı, epik kanunları, inanışları, örf ve adetleri bakımından araştırdık. Birinci gruptaki masallar (Allerleirauh, Tüylüce, Ütelek) olayları 111gerçek yaşama uygun bir biçimde yansıttığı için gerçekçi masallar olarak telakki edilebilir. Buna karşı ikinci (Tischchen deck dick, Goldesel und Knüppel aus dem Sack ve Knüppel aus dem Sack) ve üçüncü (Sneewittchen ve Frâulein Nardaniye) grup içinde ele aldığımız masallar ise gerçek dışı olayların çokluğu nedeniyle olağanüstü masallar grubuna dahil edilebilir. Alman masallarında sıkça tekrarlanan "Üç sayısı" kavramı dikkat çekici bir özellik olarak ortaya çıkmaktadrr. Gerçi bu üçleme Türk masalların da da vardır, fakat Alman masallarıdaki kadar sık görülmemektedir. Seçtiğimiz yedi masalın dördünde (Allerleirauh, Tüylüce, Ütelek ve Sneewittchen) kahramanların soylu kişiler, yani kral, padişah, kraliçe, prens, prenses ve bey olduğunu tesbit ettik. Diğer üç masalm (Tischchen deck dich, Goldesel und Knüppel aus dem Sack, Frâulein Nardaniye ve Knüppel aus dem Sack) kahramanları ise halk kahramanları, yani halkın arasından gelen şahıslar dır. İncelediğimiz masallarda ilahi dinlerin emirleri karşısında kayıtsız şartsız bir itaat isteniyor. Tanrının kanunlarını çiğneyen cezalandırılıyor. Adet, örf ve gelenekler Alman ve Türk masallarında değişik şekillerde ortaya çıkmaktadrr. Buna bağlı olarak eğlencelerde, düğün törenlerinde, ödüllendirme ve cezalandırmada, misafirperverlikte ve yardımseverlikte fark lılıklar görünmektedir. Bu bilgilerden hareketle masallardan eski medeniyetlerin kültürel zenginlikleri yani yaşam tarzları, yönetim şekilleri, dini inanışları, dini usul ve kaideleri, örf ve adetleri ve adalet anlayışları v.b. hakkında bilgiler elde ettiğimiz sonucu çıkarılabilir. iv