Veri zarflama analizi ile türkiye birinci futbol ligi takımlarının performans değerlendirmesi

Şirketler arası rekabetin günden güne artmasıyla beraber kurum içi çalışanların bireysel performansları şirketlerin geleceği için çok önemli bir yer tutmaya başlamıştır. Bireysel performansların oluşturmuş olduğu bütünü şirketin faaliyet performansıyla doğrudan bağdaştırmak yanlış olamayacaktır. İster iş dünyasında olsun ister sosyal hayatta, kişinin performansını bir hedefe doğru giderken göstermiş olduğu çalışmalar bütünü olarak tanımlayabiliriz. Hedefe ulaşmada yapılan bu çalışmalardan, kişinin yol kat etmesini sağlayanlar başarılı bir performansa; kişiyi hedeften uzaklaştıran ve/veya aynı konumda bırakan çalışmalar ise performansın başarılı olmasını olumsuz yönde etkileyecek çalışmalar olacaktır. Performans kavramı spor açısından ele alınırsa sporun olmazsa olmazı olarak tanımlanabilir. İster bireysel sporlar olsun ister takım sporlarında olsun rekabet her zaman ön planda olduğundan dolayı kişilerin en üst düzey performans göstermeleri gerekmektedir. Takım sporlarında bireylerin göstermiş oldukları kişisel performanslarının toplamının takımın performansı olarak düşünülebilir. Takım olarak performansın istenilen seviyeye ulaşması için ise en önemli unsur takımdaki sporcuların uyum içerisinde mücadele etmeleridir. Literatüre bakıldığı zaman performans değerlendirmenin birçok alanda uygulanmasına karşın spor alanında çok fazla uygulama olmadığı görülmektedir. Bu durumun birinci nedeni zaten takımlar veya sporcular yaptıkları müsabakalar sonucunda aldıkları derece veya puanlar ile değerlendirilmeye tabi tutulmuş olmaları olarak gösterilebilir. İkinci neden ise anlık hadiselerden oluşan spor alanında bir sonraki aksiyonu tahmin etmek veya şimdiye kadar olmuş olaylar arasında matematiksel bir bağlantı kurmanın zor olmasından kaynaklanmaktadır. Spor alanında özellikle takım sporlarında matematiksel model kullanılarak yapılan araştırmalar, takımların saha içindeki performanslarından daha çok maddi kaynaklarını ne ölçüde gelirlere dönüştürebildikleri ve sezon sonu başarılara ne kadarıyla ulaşıldığının tespit edilmesi amaçlanarak yapılmıştır. Takım sporlarında takımların değerlendirilmesi literatürde daha çok Veri Zarflama Analizi kullanılarak yapılmıştır. Bu durumun nedeni ise veri zarflama analizinde önceden bir varsayım tanımlanmak zorunda değildir. Veri zarflama analizi kendiliğinden girdi ve çıktılar arasındaki ilişkiyi tanımlayabilmekte ve bir verimlilik puanı ortaya çıkartmaktadır. İşletmeler için verimliliğe etki eden faktörleri belirlemek oldukça önemlidir. Veri zarflama analizleri, çoklu girdi ve çıktıyı incelemeye yardımcı olan, göreli etkinliğin kıyaslanmasına imkan veren doğrusal programlama tabanlı bir yaklaşımdır. Bu çalışmada Türkiye Birinci Futbol Liginde 2013-2014 ve 2014-2015 yılında mücadele eden takımların performans kıyaslanması Veri Zarflama Analizi kullanılarak yapılmıştır. Veri zarflama analizi girdi odaklı ve çıktı odaklı olmak üzere iki farklı yönelime ve ölçeğe göre sabit getiri ve ölçeğe göre değişken getiri olmak üzere iki farklı türe sahiptir. Tezde bu dört modelde kullanılmış ve oluşacak sonuçlar karşılaştırılmak istenmiştir. Meydana gelen sonuçlar ise girdi veya çıktı yöneliminin sonuçlarda pek bir değişiklik yaratmadığı ancak ölçeğe göre değişken getirinin ölçeğe göre sabit getiriye oranla daha az hassasiyete sahip olduğu görülmüştür. Takımların performanslarına (verimliliklerine) ilişkin değerler ayrıntılarıyla dördüncü bölümde verilmiştir. Son olarak bu çalışma istenilen verilere tüm şeffaflığıyla ulaşılması dahilinde daha da sağlıklı sonuçlar ortaya koyacak ve geliştirilebilecektir.