12-18 aylık bebeklerde erken kelime dağarcığı gelişimi: Anne girdisi ve bebeklerin iletişim becerileri arasındaki etkileşimler

Bebeklerin kelime dağarcığı gelişimindeki bireysel farklılıklar ve gelişimsel süreçler, hem çocukla ilgili kişisel faktörlerden hem de çevresel faktörlerden kaynaklanabilir. Bu tez, Türkçe öğrenen bebeklerde annenin dil girdisi, bebeklerin sözel olmayan iletişim becerileri ve erken kelime dağarcığı gelişimi arasındaki dinamikleri incelemektedir. Çalışmalar iki ana faktöre odaklanmaktadır: (1) annenin hem sözel hem de işaret jesti girdisinin etkisi ve (2) bebeklerin işaret jestini üretme ve anlama becerileri gibi sözel olmayan iletişim becerileri. Bir diğer önemli odak noktası ise anne tarafından bildirilen çocuk dil seviyesi raporlamasının bebeklerin dil becerilerini ne ölçüde yansıttığı ve annelerin bebeklerinin kelime bilgilerine dair tahminlerinin bebeklerine yönelik sözel girdileriyle ilişkili olup olmadığıdır. Birinci bölüm, mevcut tezi çerçeveleyen temel ampirik bulguları özetleyen bir literatür taraması sunmaktadır. İkinci bölüm, 14 aylık bebeklerin tüm-el ve işaret parmağı ile yaptıkları işaret jestleri ile annelerin işaret jestlerinin, bebeklerin hem eş zamanlı hem de gelecekteki kelime dağarcığı becerilerini, doğrudan (sözcük anlama becerisi - SAB; dinlerken-bakma - DB) ve dolaylı (kelime dağarcığı büyüklüğü; TİGE) yöntemlerle ölçerek, yordayıp yordamadığını incelemektedir. Sonuçlar, bebeklerin 14 aylıkken yalnızca işaret parmağı ile işaret jestini üretme sıklıklarının 18 aylıkken dinlerken-bakma görevinin tepki süresi ve doğruluk puanları üzerinden değerlendirilen sözcük anlama becerilerini yordadığını ortaya koymuştur. Ne bebeklerin tüm el ile işaret jestleri ne de annelerin işaret jestleri, bebeklerin doğrudan ve dolaylı yöntemlerle ölçülen eş zamanlı ve bir kaç ay sonraki (18 aylıkken) kelime becerilerini yordamamıştır. Bu bulgular, bebeklerin işaret parmağı ile işaret jestlerinin erken kelime becerileri üzerindeki rolünü vurgulayan önceki bulguları doğrudan ölçüm yöntemleriyle pekiştirmektedir. Üçüncü bölüm, annelerin işaret jestleri ile bebeklerin birkaç ay sonraki alıcı kelime dağarcığı arasındaki ilişkiyi ve bu ilişkide bebeklerin işaret jestini takip becerilerinin nasıl bir etkisi olabileceğini incelemektedir. Özellikle, 12 aylıkken gözlemlenen annelerin işaret jesti sıklığının 14 aylıkken bebeklerin alıcı kelime dağarcığını öngörüp öngörmediği ve bu etkinin, bebeklerin işaret jestini takip etme becerilerinden, özellikle görüş alanlarının dışındaki hedeflere işaret edilmesi durumunda, ne ölçüde etkilendiği araştırılmıştır. Bulgular, annelerin işaret jesti sıklığının bebeklerin alıcı kelime dağarcığıyla ilişkili olduğunu, ancak bu ilişkinin yalnızca görüş alanlarının dışındaki hedeflere yapılan işaretleri takip edebilen bebekler için geçerli olduğunu göstermiştir. Bu durum, bebeklerin işaret jesti takibi becerileri ile dikkat paylaşımı yapabildiklerini ve böylece işaret edilen nesneleri sözel girdilerle daha iyi ilişkilendirerek, annelerinin işaret jestinden daha fazla faydalandıklarını desteklemektedir. Bu bölüm, bebeklerin erken sosyo-iletişimsel becerileri (işaret jesti takibi) gibi çocukla ilgili kişisel faktörlerin, çevresel girdilerle (annelerin işaret jestleri) etkileşim halinde olarak dil gelişimini nasıl desteklediğini vurgulamaktadır. Dördüncü bölüm ise, farklı eğitim geçmişine sahip annelerin bebeklerinin kelime anlama becerilerini nasıl tahmin ettiklerini, bu tahminlerin bebeklerine sağladıkları sözel girdi niceliği ve niteliğiyle nasıl ilişkili olduğunu ve bu girdinin bebeklerin alıcı kelime dağarcığıyla nasıl bağlantılı olduğunu incelemiştir. Sonuçlar, annelerin, eğitim düzeyinden bağımsız olarak, bebeklerinin kelimeleri anlama becerilerini hem olduğundan daha yüksek hem de daha düşük şekilde tahmin edebildiklerini göstermiştir. Ancak, yalnızca olduğundan yüksek tahminler ile annelerin bebeklerine sağladıkları sözel girdideki sözcük miktarı ve sözcük çeşitliliği arasında pozitif bir ilişki görülmüştür. Ayrıca, anne girdisinin ne niceliği ne de niteliği bebeklerin alıcı kelime dağarcığını yordamamıştır. Bu bölüm, annelerin bebeklerinin dil becerilerine göre sözel girdilerini düzenlediklerini, ancak bu düzenlemenin, olduğundan yüksek tahminlerine daha çok dayanabilceğini desteklemektedir. Genel olarak, bu çalışmalar, bebeklerin iletişim becerilerinin, özellikle işaret jesti üretimi ve işaret jesti takibinin, erken kelime dağarcığı gelişiminde önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Annelerin sözel ve sözel olmayan (jest) girdileri ise, bebeklerin bu girdiyi işleyebilecek sosyal-iletişimsel becerilere sahip olmaları ve anne girdisinin bebeklerin dil gelişim seviyeleriyle paralel olması durumunda, kelime dağarcığı gelişimini daha etkili bir şekilde destekleyebilir.