Web tabanlı bir çoklu uyum analizi yazılımının geliştirilmesi ve sağlıkta bir uygulama örneği

Amaç: Bu çalışmada, meme kanseri hastalarına ait sosyodemografik ve klinik değişkenler (yaş, menopoz durumu, tümör boyutu, tutulan lenf düğümü sayısı, lenf düğümü kapsül durumu, tümör derecesi, meme bölgesi ve meme yönü) arasındaki çok boyutlu ilişki yapısının basit uyum analizi ve çoklu uyum analizi teknikleriyle ortaya konması amaçlanmıştır. Materyal ve Metot: Çalışmada Yugoslavya Ljubljana Üniversite Tıp Merkezi Onkoloji Enstitüsü'nden elde edilen açık erişimli veri seti kullanılmıştır. Veri seti 286 gözlem ve 10 değişken içermekte olup 68 meme kanseri hastası (%23.8) ile 218 sağlıklı birey (%76.2) yer almaktadır. Verilerin analizi için bu tez kapsamında RStudio-Shiny altyapısıyla özgün bir interaktif web arayüzü geliştirilmiştir. Basit uyum analizi ve çoklu uyum analizi işlemleri bu arayüz üzerinden gerçekleştirilmiştirilip ilgili bulgular elde edilmiştir. Bulgular: Çoklu uyum analizi sonuçlarına göre ilk iki boyutun özdeğerleri 0.3097 ve 0.2759 olup toplam varyansın %13.5'ini açıklamaktadır. Birinci boyutta en yüksek katkılar tutulan lenf düğümü sayısı (0.166), lenf düğümü kapsül durumu (0.111) ve tümör derecesinden (0.056) hesaplandı. Haritada postmenopoz, yüksek tümör derecesi ve büyük tümör boyutu kanser varlığına yakın konumlanırken, premenopoz düşük derece zıt yönde yer almaktadır. Sonuç: Lenf nodu tutulumu (katkı: 0.166) ve kapsül invazyonu (katkı: 0.111) en güçlü açıklayıcı değişkenler olarak belirlendi. Tümör derecesi (0.056), tümör boyutu ve menopoz durumu meme kanseri progresyonunun diğer başlıca belirleyicileri olarak saptanmıştır. İlk iki boyut toplam varyansın %13.5'ini, ilk on boyut ise %52'sini açıklamıştır. Postmenopoz, yüksek derece ve büyük tümör boyutu kanser varlığıyla aynı yönde konumlanırken, premenopoz ve düşük derece zıt konumda yer almaktadır. %95 Güven elipslerinin büyük ölçüde örtüşmesi ayrımın sınırlı olduğunu göstermiş olsa bile kategori düzeyindeki örüntüler istatistiksel olarak anlamlı bulundu. Elde edilen bulgular, meme kanseri risk profilinin belirgin klinik göstergeler tarafından şekillendiğini doğrulamakta ve literatüre katkı sağlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Basit uyum analizi, Çoklu uyum analizi, Keşifsel çok değişkenli analiz, Kategorik veri görselleştirme, Meme kanseri.