Weber bürokrasisi'nden alternatif bürokrasi modeline geçişte kalkınma ajansları: Çukurova Kalkınma Ajansı (ÇKA) örneği

Max Weber'in bürokrasi teorisi geleneksel kamu yönetiminin temel taşlarından biridir. Bu kuram hiyerarşik bir yapıyı kurallar ve düzenlemeler aracılığıyla yukarıdan aşağıya kontrolü vurgular. Ancak 1980'li yıllara gelindiğinde, bürokrasinin etkinliğine dair artan eleştiriler ve kaynak israfına ilişkin endişeler, çözümlerin elde edilememesiyle ilgili düşüncelerle birlikte, paradigma değişikliğinin zorunlu hale gelmesine dair tartışmaları ortaya çıkarmıştır. Weberci modelden farklı olarak yatay ve esnek bir yaklaşımı benimseyen ve katılımcılık ilkesiyle karar alma süreçlerine kamu, özel sektör, STK'ları dahil eden bir yönetim anlayışıyla yönetişim modeli yükselmiştir. Kimi görüş yönetişimin 21. yüzyılda bürokrasiye proje bazlı bir alternatif olduğunu ve bu yüzden sürekliliğinin olamayacağını savunurken, kimi görüş ise yönetişimin ulus devletlerde uzun vadede uygulanabilirliğini tartışmaktadır. Bu dönüşümün örneği, küreselleşme ve yerelleşme söylemlerinin yönetişim pratiklerine yansıması olan Bölgesel Kalkınma Ajanslarında görülmektedir. Bu bağlamda çalışmada, Kalkınma Ajanslarının kuruluşları göz önünde tutulduğunda bu kuruluşların Türkiye'de yönetişim modelini ne derece yansıttığı literatürde incelenmiştir. Araştırmanın temelinde, Türkiye'deki Kalkınma Ajanslarının merkezi idare ile ilişkilerini ve çalışma sistemlerini incelemek; bürokratik yapılanmasında 2006, 2011 ve 2018'de bağlı bulunduğu merkezi idareyle nasıl bir ilişki içinde olduğunu anlamak; özel sektör ve sivil toplum kuruluşlarının Kalkınma Ajansları içindeki rolünü ve katılımcılık ilkesini gözetleyen yönetişim modelinin ne derece yansıma bulduğunu Çukurova Kalkınma Ajansı (ÇKA) örneğinde görüşmeci uzman sorularına verilen yanıtlar ve Türkiye'de kamu yönetimindeki literatür tartışmaları üzerinden sorgulamaktır. ÇKA'da uzman olarak çalışan personele 33 açık uçlu soru yönlendirilmiştir. Araştırmaya 10 uzman personel katılım sağlamıştır. Verilerin analizinde MAXQDA 2022 programından faydalanılmış ve içerik analizi yöntemi uygulanmıştır. Bu bağlamda, çalışmada kod ilişkileri tarayıcıları, yaratıcı kodlama ve kod bulutu teknikleri gibi analizlerin gerçekleştirilmesine imkân sağlanmıştır. Bu kapsamda, Türkiye'deki Kalkınma Ajanslarının kamu yönetimindeki örgütsel yapısıyla ilgili literatürde yapılan tartışmalarda, bu ajansların işleyişinin hiyerarşik bürokratik bir modeli mi yoksa yönetişim modelini mi yansıttığı konusunda analizler gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, ÇKA uzman görüşmecilerine yöneltilen soruların cevapları üzerinden elde edilmiş ve bu cevaplar üzerinden çıkarımlar yapılmıştır.