XIX. yüzyılda Bursa'da ipek böcekçiliği

XIX. yüzyıl Bursa ipek böcekçiliği konulu tezimizle, Bursa ipek böcekçiliğinin Osmanlı Devleti içerisinde başlangıcından kısa bir bahisle, özellikle devletin son dönemlerinde ekonomideki yeri ve önemini ortaya koymayı amaç edindik. İpek böcekçiliğinde XIX. yüzyılda Bursa için, Avrupa'da geliştirilen yeni teknolojilerle üretime geçişin tarihi gelişimini konu edindik. Osmanlı Devleti sanayi gelişiminde Bursa ipek böcekçiliğinin üretimi, ticaretteki hacmi, devletin ipek böcekçiliğinden elde ettiği geliri tezimizin kapsamını oluşturmuştur. Bursa'da XIX. yüzyılda açılan fabrikalarla bu sanayi kolunda faaliyet gösteren nüfusun oranı, en önemlisi ipek böcekçiliğinde aktif ve yoğun olarak çalışan kadınların faaliyetleri tezimizin kapsamını oluşturmuştur.Osmanlı Devletinin ilk büyük başkenti olan Bursa, özellikle devletin ticari hayatında, bulunduğu coğrafi konumuyla Doğu-Batı ticaretinde üretimi yapılan ürünlerin toplanma ve dağıtım merkezi olması hasebiyle ticaretin her dönem canlı olarak yaşandığı bir merkez olmuştur. Tezimiz ile ilgili olarak Başbakanlık Osmanlı Arşivi belgelerinde son derece zengin bir kaynak bulunmaktadır. İpek böcekçiliğinde hem Bursa merkezinde, hem de çevre kaza ve köylerinde faaliyet gösterilmiş olması bize zengin bir kaynak oluşturmaktadır. İpek ticaretinde Bursa'nın merkezi konumu devletin, ipek böcekçiliğine verdiği önemi, ham koza alım ve satımlarının Bursa mizanında tartıldıktan sonra yapılabilmesi ipek böcekçiliğinin tarihi gelişimini izleyebilmemize imkân vermiştir.XIX. yüzyıl Bursa'da ipek böcekçiliği isimli bu tez, dört bölümden oluşmaktadır.Birinci bölümde XIX. yüzyıl öncesi ipek böcekçiliğinin Osmanlı Ekonomisindeki yeri ile ilgili bilgi verilerek, ipek yolu ticareti, XVI-XVII. yüzyıllar ve XVIII. yüzyıl Osmanlı Devletinde Bursa ipek böcekçiliğinin durumu, ekonomideki hacmine değinilmiştir.İkinci bölüm, XIX. yüzyıl Bursa'da ipek böcekçiliği kapsamlı olarak incelenmiştir. İpek böceğinin bakımı, koza üretimi, yıllara göre değişen üretim miktarları tablolarla incelenmiştir. Ayrıca bu dönemde ipek böceklerinde görülen hastalıklar, dut bahçeleri, Bursa ipek fabrikaları, ipekli kumaşlar, üretim çeşitliliği ele alınmıştır.Üçüncü bölümde XIX. yüzyıl ipek böcekçiliğini etkileyen gelişmeler ele alınmıştır. Bu kapsamda Osmanlı- İngiliz Ticaret antlaşması, Islah-ı Sanayi Komisyonu'nun ekonomiye etkileri, Bursa İpek böcekçiliğindeki etkileri açıklanmıştır. Harir Darü't Talimi'nin kuruluşu, Bursa Fabrika-i Hümayunu incelenmiştir. Yüzyılın ikinci yarısıyla birlikte sanayide ve teknolojide yeni gelişmelerle üretilen ürünlerin pazarlanması, bu pazarda Bursa ipek böcekçiliğinin yeri tespit edilmiştir.Dördüncü bölümde ipek böcekçiliğinin Bursa kent kültürüne, sosyal yaşamda etkileri ele alınmış, ipek böcekçiliğinin Bursa'da istihdamı, özellikle kadınların ipek böcekçiliğindeki faaliyetleri, sektörün gelişiminde rolleri ele alınarak, değerlendirilmeye çalışılmıştır.