XVI. yüzyıl Mühimme Defterlerinde Kütahya

XVI. yüzyıl Osmanlı Tarihinin önemli kaynaklarının başında gelen Mühimme Defterleri siyasi, sosyal, üst düzey pek çok karaları ihtiva ettiğinden araştırmacılar için önemli bir başvuru kaynağıdır. Adından da anlaşılacağı üzere bu defterler, Divanda tutulan en önemli defterlerin başında gelmektedir. Mühimme Defterleri teknik bir tabir olan ?hüküm?lerden oluşmaktadır. Bu hükümler gönderilecek kişilere yazılan fermanların suretleridir. Bu defterlerin Osmanlı Devletinin merkez ve taşra teşkilatındaki idari, askeri kurumların yapısı, çalışma tarzları, işleyişleri, hukuki özellikleri, harp tarihi ve lojistik bilgiler, devletin gayrimüslim ve diğer cemaatler ile ilişkileri, bu cemaatlerin sosyal yapısı, kültür ve ilim hayatı hakkında bilgileri içerdiği görülmektedir.Anadolu Beylerbeyliğinin ihdasından hemen sonra bu beyliğin merkezi olan Kütahya, Osmanlı idari yapısında önemli bir merkez durumuna gelmiştir. Beylerbeylik ve bir dönem şehzade sancağı da olmuş, ayrıca diğer önemli devlet adamlarının da beylerbeyi olarak görev yaptığı bir merkez konumunda bulunmuştur.XVI. yüzyıl Mühimme Defterlerine Göre Kütahya isimli çalışmamızda XVI. yüzyıla ait 1 Numaralı Mühimme Defteri ile 13 Numaralı Mühimme Defteri dâhil olmak üzere toplam 13 defter taranmış 12 defterde Kütahya ile ilgili hükümlere rastlanmıştır. 1554-1571 yıllarını kapsayan bu mühimmelerde Kütahya'nın o günkü siyasi ve sosyal yaşamı ile ilgili 145 hüküm tesbit edilmiş ancak tezin kapsamına bu 145 hükmün 100 tanesi dâhil edilmiştir. Çalışma sırasında dönemin siyasi olaylarını Kütahya'da görevli devlet adamlarına yazılan hükümlerden anlamak mümkündür. Hükümlerdeki genel ifadeler siyasi, sosyal ve askeri niteliklidir.Çalışmamız toplam dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Kütahya'nın fiziki-beşeri coğrafyası ve İlkçağlardan XVII. yüzyıla kadar geçen tarihçesi aktarılmıştır. İkinci bölümde Divân-ı Hümâyun'un tarihsel gelişimi anlatılmıştır. Üçüncü bölüme tespit edilen 100 hükmün transkripsiyonu ve özetleri yer almaktadır. Dördüncü ölümü oluşturan değerlendirme kısmında ise hükümlerden elde edilen bilgiler yorumlanmış ve çıkarımlarda bulunulmuştur.Anahtar Kelimeler: Kütahya, Mühimme Defteri, 16. Yüzyıl.