XVI. yy Osmanlı Tahrir Defterlerine göre Şumnu kazasının beşeri ve ekonomik coğrafyası

Geçmişi Traklara kadar uzanan Şumnu, Roma-Bizans dönemi ile I. ve II. Bulgar Devleti zamanında bir kale yerleşmesi, Osmanlı döneminde bir kaza idari birimi, günümüzde ise aynı adla Bulgaristan Cumhuriyeti sınırları dahilinde bir oblast (il) idari birimidir. Bu sahanın geçmişteki coğrafi özelliklerinin aydınlatılmaya başlaması için ilk adımı ancak Türk arşivlerindeki bilgilerle atmak mümkündür. Çalışmamızda genel olarak yatay kesitte XVI. yy tahrir defterleri taranıp kaza idari birimi bu yüzyıldaki en geniş idari sınırlarına göre belirlenmiştir. Tahrir defterlerindeki bilgilere göre lokalizasyon, yerleşme, nüfus ve ekonomik özellikler bölümleri halinde sahanın beşeri ve ekonomik coğrafyası yeniden kurulup bu süreç içindeki değişim tespit edilmiştir. Duyulan ihtiyaca binaen özellikle lokalizasyon ve yerleşme bölümünde XVI. yy dışında kalan tahrir ve diğer defterler de değerlendirmeye alınmıştır. Nitekim gerek çalışma döneminin içinde, gerekse günümüzde Şumnu idari alanında bazı değişiklikler olduğu anlaşılmıştır. Bu sorunun ortadan kaldırılması için esas alınan en geniş idari sınırlara göre yapılan değerlendirmelerde yerleşme, nüfus ve ekonomik özellikler açısından Şumnu ve yakın çevresi için XVI. yy'ın bir dönüm noktası olduğu, bu dönemin etkilerinin yerleşme ve nüfus açısından günümüzde de çok büyük oranda devam ettiği anlaşılmıştır. Kısacası bu çalışma ile ismi zikredilen idari birimin Osmanlı dönemindeki tarihi coğrafyası büyük oranda aydınlatılmıştır. Anahtar Kelimeler: Bulgaristan, Niğbolu, Şumnu, Tarih, Coğrafya, Tahrir.