XVII. yüzyıl sonlarında Osmanlı veraset sistemindeki değişiklikler sonrası, Osmanlı şehzadelerinin hayatı (III.Murad-II.Mustafa)

Türk devlet geleneğinden kaynaklanan inanç ve uygulamalar bütünü, Türk devletlerinin veraset sistemini belirleyen önemli bir etkendir. Tanrısal egemenlik anlayışı, iktidarı elinde bulunduran soya mensubiyet bilinci ve tarihsel, coğrafi ve yönetimsel ihtiyaçların neden olduğu "Ülke hanedanın ortak malıdır" anlayışı, Türk devletlerinde etkili unsurlardır. Bu durum, Türk devletlerinde veraset sistemini önceden belirlemeye dair her türlü girişimi etkisiz hale getirmiş ve sonu gelmez taht kavgalarına neden olmuştur. Osmanlı Devleti aşamalı olarak, veraset sitemindeki bu boşluktan dolayı merkeziyetçi bir devlet olmanın getirdiği çözümler bulmuştur. Bu yönüyle Orta-Asya Devlet geleneğinden yavaş yavaş kopmuş, devletin bekasını esas alan, dünyanın en uzun uzun ömürlü merkeziyetçi imparatorluklarından birisini kurmuştur. Şehzadeler devlet yönetiminde tecrübe kazanmaları için kuruluştan XVII. yüzyıla kadar sancak idareciliği gereğinde bulunmuşlardır. 10-12 yaşlarına gelen şehzadeler sancak olarak belirlenmiş yerlere gönderilirdi. İlmî, fikrî ve askerî anlamda tecrübe kazanırlardı. Bu süreçte şehzade anneleri ve lala denilen hocaları da yanlarında olurdu. Sistem XVII. yüzyıl başlarına kadar devam etmiş, devlet yönetiminde tecrübe kazanan bu şehzadeler başa geçmişlerdir. Kardeş kavgaları ve taht mücadelelerinden dolayı XVII. yüzyıla gelindiğinde şehzadelerin sancağa çıkması uygulaması yerine "Kafes usulü" denilen uygulamaya geçilmiştir. Bu çalışmada kafes sisteminin şehzade eğitimine ve psikolojilerine olan etkileri, devlet yönetimine yansımaları gibi konular araştırılarak izah edilmeye çalışılacaktır. Çalışmamızda önce Osmanlı Devleti'nde veraset anlayışı, şehzadelik kurumu, I. Ahmed dönemiyle başlayan "Ekber ve Erşed" uygulaması ve son bölümde de III. Murad ve II. Mustafa dönemi arasındaki şehzade hayatları açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışmamın tarih araştırmaları için yararlı olacağı düşüncesindeyim.