Yabancı çocuklara Türkçe öğretiminde eşdizimli sözcük öbeklerinin belirlenmesi

Çocuklarda ikinci dil ediniminde sözcük öğretimi ve sözvarlığının zenginleştirilmesi iletişim bağlamının kurulmasında önemli bir etkendir. İletişim bağlamında birlikte kullanılan ve farklı anlamlara sahip olan eşdizimli sözcük öbekleri sözvarlığının bir parçasıdır. Çalışmanın amacı 4-6 yaş aralığındaki Türkçe anadili konuşucusu çocukların iletişim bağlamında kullandığı eşdizimli sözcük öbeklerini belirlemek ve aynı yaştaki yabancı çocukların Türkçe eğitiminde kullanılacak malzemelerin içeriği için veri hazırlamaktır. Bu çalışmada nitel veri toplama tekniklerinden biri olan gözlem yöntemi kullanılmıştır. Çalışmada çocukların sadece sınıf bağlamında doğal dil kullanımı incelendiği için gözlem yönteminin katılımcı olmayan gözlem türüne başvurulmuştur. Çalışmanın örneklem grubunu ise İzmir/Karşıyaka Suzan Divrik Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi Uygulama Anaokulunda öğrenim gören 4-6 yaş aralığındaki Türkçe anadili konuşucu çocuklar oluşturmuştur. Çalışmaya 4 yaş grubundan 10 öğrenci, 5 yaş grubundan 16 öğrenci ve 6 yaş grubundan 19 öğrenci olmak üzere toplamda 45 öğrenci katılmıştır. Çalışmanın verileri sınıf bağlamında her yaştan 120 dakika toplamda ise 360 dakika ses kayıt cihazı ile ses kaydı alınarak ve tarafımızca hazırlanan gözlem formları doldurularak toplanmıştır. Ses kayıtları çevriyazıya dönüştürülmüştür ve daha sonra Excel programına aktarılmıştır. Elde edilen bulgular, eşdizimli sözcük öbeklerinin dilbilgisel birlikteliklerine, katkısız eylemlerle ve serbest eylemlerle olan kullanımlarına göre incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda 272 serbest eylemle oluşturulan eşdizimli sözcük öbeği, 199 dilbilgisel birliktelikle oluşturulan eşdizimli sözcük öbeği ve 195 katkısız eylem yapısı ile oluşturulan eşdizimli sözcük öbeği olmak üzere toplamda 666 eşdizimli sözcük öbeği elde edilmiştir. Eşdizimli sözcüklerinin dilbilgisel birliktelikleri incelendiğinde en fazla ad + ad ve ön ad + ad, serbest eşdizimli sözcük öbeğinde en fazla ye-, koy-, oyna-, aç- ve çık- eylemleri ile öbek oluşturulmuştur. Katkısız eylem yapılarıyla ise en fazla ol-, yap- ve et- eylemleriyle eşdizimli sözcük öbeği oluşturulmuştur. Anahtar Kelimeler: Yabancı çocuklara Türkçe öğretimi, eşdizimli sözcük öbeği, çocuklarda sözvarlığı