Yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlerde stratejik edinç

Stratejik edinç, konuşucunun iletişim sırasında karşılaştığı zorlukların üstesinden gelmek ve iletişimi daha etkili bir hale getirmek için devreye soktuğu stratejilerin bilgisidir. Bir etkileşim sırasında katılımcılar, bir yapı ya da sözvarlığının hedef dildeki karşılığını hatırlayamama, hedef dilin kültüründe bir şeyin bağlama uygun olup olmadığını bilmeme gibi iletişimin bozulmasına neden olan etkenleri önlemekle birlikte, iletişimi sürdürmek ve iletişimin etkisini arttırmak için iletişim stratejisi adı verilen dilsel araçlara başvurmaktadırlar. Bu araştırmada yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlerin hangi iletişim stratejilerini; nasıl bir dağılım ile kullandıklarını ve bu dağılımda cinsiyet, eğitim durumu ve Türkçe dışında konuşulan yabancı dillerin sayısının etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Daha sonra bu dağılım Türkçe anadil konuşucularının kullandığı iletişim stratejileri ile karşılaştırılmıştır. Nitel bir araştırma yöntemine dayanan bu çalışmada betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcıları 7'si B1 düzeyinde yabancı dil olarak Türkçe öğrenenler ve 4'ü Türkçe anadil konuşucuları olmak üzere 11 kişiden oluşmaktadır. Bu katılımcılardan yapılandırılmamış görüşme tekniği ile alınan video kayıtlarının çeviriyazıya dökülmesiyle araştırmanın veri tabanı oluşturulmuş ve daha sonra bu veriler konuşma çözümlemesi yöntemi ile incelenmiştir. Bu inceleme için Celce-Murcia, Dörnyei ve Thurell (1995), Dörnyei ve Scott'ın (1997) sınıflandırılmaları temel alınmıştır. Bu doğrultuda iletişim stratejileri kaçınma ve azaltma, kazanım ve telafi, oyalama ve zaman kazanma, kendini denetleme ve etkileşimsel stratejiler olmak üzere beş temel türe ayrılmış ve her iletişim stratejisi türünde yer alan stratejiler ayrı ayrı incelenmiştir. Araştırmanın bulguları yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlerin en çok kullandığı iletişim stratejisi türünün oyalama ve zaman kazandırma stratejileri olduğunu ve en çok kullanılan iletişim stratejisinin bu türde yer alan doldurma sözlerin kullanımı olduğunu göstermiştir. Bu stratejiler, katılımcıların özelliklerine göre incelendiğinde ise erkeklerde kadınlara göre daha fazla iletişim stratejisi kullanımı görülmüştür. Eğitim düzeyi arttıkça iletişim stratejisi kullanımının da arttığı, öte yandan konuşulan yabancı dil sayısı arttıkça iletişim stratejisi kullanımının azaldığı ortaya çıkmıştır. Yabancı dil olarak Türkçe öğrenenler ile Türkçe anadil konuşucularının iletişim stratejisi kullanımları karşılaştırıldığında ise öğrenicilerin daha fazla iletişim stratejisi kullandığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi, stratejik edinç, iletişim stratejileri