Yabancı diller yüksekokulu öğretim elemanlarının ders gözlemlerine ilişkin görüşlerinin incelenmesi

Bu araştırma ile Yaşar Üniversitesi ve Dokuz Eylül Üniversitesi Yabancı Diller Yüksekokulu öğretim elemanlarının derslerinin gözlemlenmesine ilişkin yaklaşımlarının belirlenmesi amaçlanmaktadır. Çalışmanın bir diğer hedefi ise öğretim elemanlarının ders gözlemlerine ilişkin ihtiyaçlarının ve beklentilerinin tespit edilip, mevcut ders gözlemlerine alternatifler sunulmasıdır. Bu araştırma, öğretim elemanlarının tutum ve görüşlerini derinlemesine inceleme, ders gözlemlerine ilişkin olumsuz tutumları belirleyip çözümler sunma, mevcut ders gözlem modellerinde öğretim elemanlarının bakış açılarını ve ihtiyaçlarını daha çok katmaya odaklanması, böylece ders gözlemlerinin odağına öğretim elemanlarının mesleki gelişimini alması yönüyle önemlidir. Bu çalışmanın katılımcıları, 2017-2018 eğitim öğretim yılında, Yaşar Üniversitesi ve Dokuz Eylül Üniversitesi Yabancı Diller Yüksekokulu'nda görev yapan; farklı kıdem ve eğitim durumlarından 87 öğretim elemanlarıdır. Çalışma grubu belirlenirken amaçlı örnekleme yöntemlerinden aykırı durum örneklemesi tercih edilmiş; İzmir ilinde ders gözlemleri konusunda olabildiğince farklı tutum ve uygulamaları olan iki kurum seçilmiştir. Ders gözlemlerine ilişkin öğretim elemanlarının görüşlerini ortaya koymayı amaçlayan bu araştırma betimleyici fenomenoloji deseni ile tasarlanmıştır ve bu araştırmada veriler nitel ve nicel yöntemler birlikte kullanılarak incelenmiştir. Öğretim elemanlarının ders gözlemlerine ilişkin görüşlerinin tespit edilmesi için Lasagabaster ve Sierra'nın (2011) geliştirdiği, Merç (2015) tarafından Türkçe'ye çevrilen ve uyarlanan "Observation in the (foreign) language classroom' questionnaire" adlı ölçme aracı kullanılmıştır. Bu araştırma için daha fazla demografik bilgiye ihtiyaç duyulduğundan, ilgili bölüme ekleme yapılmıştır. Açık uçlu ve likert tipi maddeler üzerinde herhangi bir değişiklik yapılmasına gerek duyulmadığından, anketin demografik bilgiler bölümü dışındaki kısımları Merç'in araştırmasında uyguladığı biçimde kullanılmıştır. Hedef kurumlarda, araştırma ile bilgi verildikten sonra, gönüllü katılımcılara veri toplama aracı olan anket ulaştırılmıştır. Anketler toplandıktan sonra likert tipi sorulara verilen yanıtlar incelenip ilgili maddeler üzerinde yüzde ve frekans hesapları yapılmış, açık uçlu sorulardan elde edilen nitel veriler ise, betimsel ve içerik analiz yöntemleriyle incelenmiştir. Açık uçlu sorulara verilen cevaplar tek tek listelenip düzenlendikten sonra, kodlar belirlenip temalar oluşturulmuştur. Alanda deneyimli bir araştırmacı da verileri incelemiş, analizler karşılaştırılıp puanlanmıştır ve iç geçerlik katsayısı 0,95 olarak tespit edilmiştir. Araştırmanın sonucunda, öğretim elemanlarının sınıf içi ders gözlemlerini, öğretimi geliştirmede etkili bir yol olarak gördüğü ve çoğunluğun ders gözlemlerini avantajlı bulduğu ortaya çıkmıştır. Mesleki gelişime katkı sağlama, dersi planlama ve ders içi uygulamaları geliştirme, dönüt alma ve farkındalığın artması ders gözleminin en yaygın ifade edilen avantajları olarak belirtilmiştir. Öte yandan, öğretmenin performansının, öğrencinin ve öğrenme ortamının olumsuz etkilenmesi, doğallığın bozulması, değerlendirilmeye ilişkin sorunlar ile gözlem süreci ve dokümantasyona ilişkin olumsuzluklar, katılımcıların ders gözlemlerine ilişkin dezavantajlı gördükleri yönlerdir. Katılımcıların çoğu meslektaş, öğretmen eğitmeni ve öğretmen adayı tarafından gözlemlenmek için gönüllü olduklarını belirtirken en az tercih edilen gözlemci grubu yöneticiler ve müfettişler olmuştur. Gözlemcilerin ana dili, çoğunluk tarafından fark yaratan bir faktör olarak değerlendirilmemiştir. Bu durumun fark yarattığını düşünen katılımcılar da genelde, gözlemcinin ana dilin İngilizce olmasının yararlı olabileceğini vurgulamıştır. Ayrıca, gözlem araçları arasında en çok tercih edilen gözlemci notları olurken, amaca hizmet eden herhangi bir gözlem aracının uygun olacağına da sıkça yer verilmiştir. Gözlem deneyimi olan katılımcılar genellikle bir öğretmen eğitmeni veya bir meslektaş tarafından gözlemlenmiş olup deneyimlerinin öğretmenlik becerilerini farklı boyutlarda geliştirdiğini belirtmişlerdir. Katılımcıların görüşleri doğrultusunda, gözlem sürecinin olabildiğince gerçeği yansıtacak şekilde tasarlanması, iş yükü göz önünde alınarak sürecin basitleştirilmesi, değerlendirme değil gelişim temelli olması ve gönüllük esaslı bir yapı kurularak sürecin yönetilmesi önerilmektedir. Ayrıca, gözlemci seçiminde, gözlemcinin eğitimi ve dönüt verirken kullandığı dilin dikkate alınması yararlı olacaktır. Gözlemci-gözlemlenen arasındaki ilişkinin formaliteden uzak, nesnel, işbirliği ve görüş paylaşımı odaklı olması da beklenmektedir.