Yabancı sermayeli banka girişinin ulusal bankacılık sektörüne etkisi

Bir ekonominin en önemli finansal kurumlarından birisinin bankalar olduğu düşünülürse; bankacılık sektörüne etki eden unsurların ve finansal performans göstergesi olarak karlılığına etki eden faktörlerin belirlenmesi güçlü bir ekonomi ve banka bazında güçlü bir finansal performans için oldukça önemlidir. Bu çalışmada Türk bankacılık sektöründe de artarak devam eden yabancı sermaye girişinin ulusal bankacılık sektörüne etkisi ve bir bütün olarak Türk bankacılık sektörüne etki eden içsel faktörler belirlenmeye çalışılmıştır. Gerek ulusal gerekse de yabancı kaynaklarda banka finansal performansının ölçümünde kullanılan pek çok oran ile karşılaşılmış olması, banka karlılığına etki eden faktörlerin doğru belirlenebilmesi gerekliliğini beraberinde getirmiştir. Bu çalışmada banka karlılığına etki eden içsel faktörlerin belirlenmesi için birçok yabancı kaynakta kullanılan CAMELS performans analizindeki rasyolardan seçimler yapılmıştır. Bu çerçevede 2008-2018 dönemleri arasında Türkiye'de faaliyette bulunan 11 ulusal sermayeli mevduat bankası ve 15 yabancı sermayeli mevduat bankası verisi dengeli panel veri kullanılarak rassal etkiler (random effect) modeli ile modellenmiştir. Banka finansal performansını karlılık boyutuyla temsil etmek üzere ROA (Return on Assets_Aktif Karlılığı) ve ROE (Return on Equity_Özkaynak Karlılığı) değişkenleri kullanılmıştır. Bu değişkenleri açıklamak üzere de 17 tane bağımsız değişken kullanılmıştır. Kullanılan iki model ile elde edilen sonuçlara göre Türkiye'de faaliyet gösteren ulusal sermayeli bankalar ile yabancı sermayeli bankaların finansal performansları arasında karlılık açısından anlamlı bir fark gözlemlenmemiştir. ROA üzerinde etkili olan değişkenlerden ise; faaliyet rasyolarından olan diğer faaliyet giderlerinin toplam aktiflere oranı, gelir-gider yapısı oranlarından olan özel karşılıklar sonrası net faiz gelirinin toplam aktiflere oranı ve faiz dışı gelirin toplam aktiflere oranı ile banka aktifindeki büyüme anlamlı bulunmuştur. ROE üzerinde etkili olan faktörler ise, ROA'ya benzer şekilde diğer faaliyet giderlerinin toplam aktiflere oranı, özel karşılıklar sonrası net faiz gelirinin toplam aktiflere oranı, faiz dışı gelirin toplam aktiflere oranı ve banka aktifindeki büyümedir. Bu değişkenlerin yanı sıra; özkaynakların toplam aktife oranı, donuk alacakların toplam kredilere oranındaki büyüme, banka yaşı ve yabancı banka payındaki büyümenin de ROE üzerinde anlamlı etkileri tespit edilmiştir. Bu bulgulara ilave olarak; Türkiye'de faaliyet gösteren bankaların karlılık göstergesi olarak belirlenmiş olan ROA ve ROE göstergeleri için, pazar payındaki büyüme, toplam kredilerin toplam aktiflere oranı, toplam mevduatın toplam aktiflere oranı, sermaye yeterlilik oranı, likit aktiflerin kısa vadeli yükümlülüklere oranındaki büyümenin, net bilanço ve nazım hesap pozisyonunun özkaynaklara oranının ve faiz giderlerinin toplam aktiflere oranının anlamlı bir etkisi tespit edilememiştir.