Yabancılara Türkçe öğretimi kapsamında Uygur öğrencilerin /kursiyerlerin Türkiye Türkçesi öğrenirken karşılaştığı dilbilimsel sorunlar

Yüksek lisans tezi olarak hazırlanan bu çalışmada Uygur öğrenci/kursiyerlerin Türkiye Türkçesi öğrenirken karşılaştıkları dilbilimsel sorunlar ele alınmaktadır. Bu çalışmada; Uygur öğrencilerin Türkiye Türkçesi öğrenirken karşılaştıkları dilbilimsel sorunlar ele alınırken öncelikle konu ve amaç ortaya konulmuş, araştırmanın yöntemi belirlenmiş daha sonra bilimsel veriler ışığında derinlemesine inceleme yapılmıştır. Birinci bölümün ilk kısmında; Uygur tarihine yer verilmiş, Uygur kültür ve medeniyeti ile edebiyatına değinilmiştir. İkinci kısımda; Uygurların yakın tarihi ele alınmış, bazı göç olayları incelenmiş ve bunlardan Türkiye'ye gelenlerin durumları bazı yönleriyle ele alınmıştır. Üçüncü kısımda; Uygur Türkçesinin diğer Türk Lehçeleri arasındaki yeri belirtilmiş, Uygur Türkçesinin tarihi süreçlerine değinilmiştir. Dördüncü kısımda; günümüzde Çin sınırları içinde özerk bir yapı olan Doğu Türkistan'ın bugünkü durumu ele alınmıştır. İkinci bölümde; Yeni Uygur Türkçesi grameri ana hatlarıyla ortaya konmuştur. Yeni Uygur Türkçesi ile Türkiye Türkçesi ses ve biçim (morfoloji) yönünden karşılaştırılmıştır. Benzer ve ortak kelimelerin örneklerle gösterildiği bu bölümde ayrıca Uygur Türkçesi ile Türkiye Türkçesi arasındaki yakınlığın derecesi ortaya konularak üçüncü bölüme esas oluşturulmuştur. Üçüncü bölümde; Türkçe öğretim merkezlerinde; FSMVÜ-TÜMER'de 3 yıl (2013-2016) ve İSU-TÜRKMER'de 3 yıl (2017-2020) ve özel eğitim kurumlarında olmak üzere yaklaşık 8 yıl zarfında 100 Uygur ve Türk soylu öğrenci/kursiyerin sözlü ve yazılı sınavlarından derlenen materyaller tasnif edilerek dilbiliminin temel inceleme alanlarında; ses bilgisi, biçim bilgisi, sözcük bilgisi ve ifade olanakları bakımından incelenerek ortaya konmuştur. Bu değerlendirmede yalancı eşdeğerlik özelliğine sahip kelimelerden kaynaklanan yanlışlar, benzer kelimelerin karıştırılması ve yanlış yazılması ve diğer ifade hataları ayrı ayrı sınıflandırılarak örnekler üzerinde gösterilmiştir. Sonuç kısmında Uygurların Türkçe öğrenirken karşılaştığı sorunların temelinde Uygur Türkçesi ile Türkiye Türkçesi arasındaki ortak kelime, deyim ve ifadelerin her zaman aynı anlamda olmadığı gerçeğinin olduğu ve öğretim esnasında bu durumun üzerinde gerektiği kadar durulmadığı sonucuna varılmıştır. Bu sorunların giderilmesine yönelik olarak öğretici ve okul tarafından dikkate alınması gereken bazı hususlar önerilmiştir.