Yabancılara Türkçe öğretiminde bildirme metinlerinin söz varlığı açısından incelenmesi

Sözcükler, dilin yapı taşlarıdır. Bir dili doğru ve etkili bir şekilde kullanabilmek için dilde mevcut olan sözcüklere belirli bir düzeyde hâkim olmak gerekmektedir. Kişinin hâkim olduğu ve iletişimde aktif olarak kullanabildiği sözcükler, sözcük dağarcığını meydana getirir. Sözcük dağarcığının genişliği kişilerarası iletişimin kalitesini arttıran bir faktördür. Özellikle yabancı dil öğreniminde dil öğrenicilerinin sözcük öğrenimi ve sözcük dağarcığının gelişimi büyük önem taşımaktadır. Dil öğrenim sürecinde, dili öğrenenlere sözcükler iletişim ortamlarında ve belirli materyaller aracılığıyla sunulmaktadır. Yapılan çalışmalar dil öğrenim sürecinde dil öğrenicilerine öncelikle kullanım sıklığı yüksek olan sözcüklerin öğretilmesi gerektiğini göstermektedir. Bu bağlamda sık kullanılan sözcüklerin saptanması ve hangi sözcüklerin hangi seviyede nasıl öğretilmesi gerektiğinin belirlenmesi önem taşımaktadır. Gerçekleştirilen araştırmalar incelendiğinde sıklık çalışması ile alakalı incelemelerin materyal kapsamında genellikle ders kitapları etrafında şekillendiği görülmektedir. İncelenen ders kitapları genel olarak bir bütün şeklinde ele alınmıştır. Kitapların, içerisinde yer alan metin türleri kapsamında ele alınmadığı, hangi metin türlerinde hangi sözcüklerin hangi seviyelerde ne sıklıkla kullanıldığına dair bir çalışma yapılmadığı tespit edilmiştir. Bu durumdan hareketle araştırma, dil öğrenim sürecindebulunan söz varlığı ögelerinin belirlenmesi, söz varlığı ögelerinin hangi metin türünde ne kadar yer aldığı, hangi seviyede hangi sözcüklerin bulunduğunun belirlenmesi ve böylelikle öğrenime uygun materyallerin hazırlanmasının sağlanması bakımından büyük önem taşımaktadır. Bu önemden hareketle araştırmada, Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılan ders kitaplarında yer alan metin türlerinden bildirme metinleri esas alınmıştır. Bildirme metinlerinde yer alan söz varlığı ögelerinden sözcükler, deyimler, ikilemeler, atasözleri, terimler, tekerlemeler ve bilmecelerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın veri kaynağını, Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi için hazırlanan ders kitaplarından Yeni İstanbul yabancılar için Türkçe, Yeni Hitit yabancılar için Türkçe ve Yedi İklim yabancılar için Türkçe öğretim seti oluşturmaktadır. Araştırmada Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi için hazırlanan Türkçe ders kitaplarındaki söz varlığı ögelerine yönelik bilgiler doküman analiziyle toplanmış; söz varlığı ögelerinin analizi için içerik analizinden, söz varlığı ögelerinin sıklıklarını belirlemek için ise betimsel analizden yararlanılmıştır. Araştırmada elde edilen verilere göre; ders kitaplarındaki bildirme metinlerinde, sözcüklerden sonra en fazla rastlanılan söz varlığı ögesi terimler, sonra sırasıyla deyimler, ikilemeler ve atasözleridir. Ders kitaplarının hiçbirinde tekerlemeler ve bilmeceler bulunmamaktadır.