Yabani tetraploit buğday Triticum turgidum var. dicoccoides (Körn. Schwein) popülasyonlarında genetik çeşitliliğin moleküler markörler (AFLP, RFLP) ile tespit edilmesi

iiiYABAN TETRAPLO T BUĞDAY Triticum turgidum var. dicoccoides(Körn.Schwein) POPÜLASYONLARINDA GENET K ÇEŞ TL L Ğ NMOLEKÜLER MARKÖRLER (AFLP, RFLP) LE TESP T ED LMES(Doktora Tezi)Özlem ÖZBEKGAZ ÜN VERS TESFEN B L MLER ENST TÜSÜOcak 2006ÖZETTahıl bitkilerinin akrabası olan doğal, yabani popülasyonların genetik yapısıbirçok çalışmanın konusu olmuştur. Bu çalışmaların çoğu yere bağlı genetikçeşitlilik tahminlerine odaklanmış olmasına rağmen uzun süreli varyasyonhakkındaki bilgi yıllık olarak değişmektedir ve sadece birkaç çalışmada dikkatealınmıştır. Bu çalışmanın amacı gelişmiş durum ve ekmeklik buğdayın yabaniatası olan emmer buğday, Triticum turgidum ssp dicoccoides (2n=4x=28; genomeBBAA) popülasyonlarında genetik çeşitliliği yere ve zamana göre araştırmaktır.Genetik çeşitlilik analizinde AFLP ve RFLP teknikleri kullanılmıştır. AFLPanalizinde önce srail'de Ammiad bölgesinde altı farklı habitattan aynı örnekparselinden 1988 ve 2002 yıllarında toplanan yabani emmer buğdaypopülasyonlarında zamana göre genetik çeşitlilik 14 primer birleşimikullanılarak AFLP yöntemi ile görüntülenmiştir. Üretilen 1545 AFLPlokusunun 1088'inin (%70,4) 1988'de 1061'inin (%68,9) 2002'de polimorfikolduğu gözlenmiştir. Genetik çeşitlilik tahminleri ise popülasyon içindekiortalama polimorfik lokus oranı (P) ve genetik çeşitlik değerleri (He) 1988'deP=0,60 ve He=0,15 olarak gözlenirken 2002'de P=0,57 ve He=0,14 (p<0,001)olarak tespit edildi. Daha sonra Ammiad-02 yılı örnekleri Diyarbakıryöresinden yedi farklı yükseklikten toplanan yabani emmer popülasyonlarıarasındaki genetik çeşitlilik yedi primer birleşimi ile AFLP yöntemi ilekarşılaştırıldı. Toplam 788 AFLP lokusu tespit edilmiştir, bunun 629'uiv(%79,82) polimorfiktir. Genetik çeşitlilik tahminlerine göre ortalama P ve Hesırasıyla 0,30 ve 0,11 olarak bulundu. Son olarak srail'de 18 farklı lokasyondantoplanan yabani emmer popülasyonlarında genetik çeşitlilik 5 restriksiyonenzimi ve 11 RFLP prob birleşimi kullanılarak RFLP'ye dayalı Southern blotyöntemi ile analiz edildi. RFLP analizi genetik çeşitlilik tahminleri ise P=0,34,her lokus için ortalama polimorfik alel sayısı Ap=2,23 ve He=0,15 olarakgözlendi. En yüksek polimorfizmi gösteren enzim ve prob sırasıyla Eco R I veWPG 176 olarak tespit edilmiştir. AFLP ve RFLP sonuçlarına göre UPGMA(Aritmatik Ortalamayı Kullanan Ağırlıksız Çift Grup Metodu) yöntemi ileoluşturulan dendogramlar popülasyonları habitatlara ve ülkelere göre 3 ile 5arasında değişen gruplara ayırmıştır. Bu çalışmanın sonuçlarına göre zamanabağlı genetik çeşitlilik yere göre olandan önemsiz miktarda azdır ve habitatlariçindeki genetik çeşitlilik ile doğru orantılıdır. Sonuçlar farklı yıllarda farklıgenotiplerin öncelikle baskın olmasına bağlı olarak popülasyon genetikyapısında farklı yıllarda büyük genetik farklılıklar olabilir. Sonuçların önemi insitu koruma kadar doğal popülasyonlarda polimorfizmin sürekliliğininsağlanmasındaki ilişkileri bakımından tartışılmıştır.Bilim Kodu : 203.1.104Anahtar Kelimeler : Yere ve Zamana Göre Genetik Çeşitlilik, AFLP, RFLP,T. dicoccoidesSayfa Adedi :123Tez Yöneticisi : Prof. Dr. Orhan ARSLAN