Yahudi dini literatüründe Yeremya Peygamber

Yeremya, "Yirmiyahu-ירמיהו" M.Ö. 640-570 tarihleri arasında yaşamış olduğu düşünülen ve Tanah'ta kendisine atfedilen Yeremya Kitabı ile bilinen bir peygamberdir. Politeist din algısından tekrar Yahudi monoteizmine geçme ve tek Tanrı inancını yeniden hâkim bir inanç unsuru haline getirme çabaları ile Yahudilik tarihinde önemli peygamberlerden biri olmuştur. Radikal dini reformlar gerçekleştiren Kral Yoşiya'nın (ö. M.Ö. 609) dini reformları ile bağlantısı olabileceği düşünülen Yeremya, M.Ö. 586 yılında son safhası gerçekleşen Babil Sürgünü'ne tanıklık etmiş ve "sürgün peygamberi" olarak Yahudilik tarihinde önemli bir yer edinmiştir. O, Yeremya Kitabı başta olmak üzere Ağıtlar Kitabı ve Yeremya'nın Mektubu isimli eserlerin yazarı olarak adres gösterilmiştir. Ayrıca Yeremya, Hristiyan dini literatüründe kendi kitabına başvurulan bir isim olmuş ve aynı zamanda İslamî literatürde tefsir, makalat (reddiye literatürü), tarih ve peygamberler tarihi türü eserlerde bir İslam peygamberi olarak nitelendirilmiştir. İslami kaynaklarda Yeremya, İrmiya bin Hilkiya şeklinde isimlendirilmiş ve Yahudi kaynaklarında anlatılan Yeremya ile pek çok açıdan benzer özelliklere sahip biri olarak tasvir edilmiştir. Bu çalışma, Yeremya'yı Yahudilik tarihinde ele almayı ve ona atfedilen eserlerin kritik bir analizini içermekte ve Hristiyanlık ve İslam kaynakları üzerinde Yeremya'nın ve kendisi ile ilgili literatürün etkilerini karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Yahudilik, Peygamberlik, Peygamber Yeremya, İrmiya, Yeremya Kitabı.