Yapı denetim kuruluşunun belirlenmesine yönelik kanunda yapılan değişikliğin yapı denetim sistemine etkisi: Konya ili örneği

Deprem kuşağında yer alan ülkemizin en önemli sorunlarından biri yapı kalitesinin düşük olması ve mevcut yapı stokunun depreme karşı dayanımının zayıf olmasıdır. Bunun başlıca nedeni yapı üretimi aşamasında, mimarlık ve mühendislik hizmetlerinden tam anlamıyla faydalanılmaması ve yapı denetim sisteminin sağlıklı çalışmamasıdır. 1999 yılında Marmara Depremi, 2012 yılında Van Depremi, 2020 yılında Elâzığ Depremi, 2023 yılında Kahramanmaraş Depremi ve diğer yaşanılan depremlerde oluşan can ve mal kaybı, yapı denetiminin ne denli önemli olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çalışma ile ülkemizde uygulanmakta olan yapı denetim sisteminde yapılan değişikliklerin, yapı kalitesine etkilerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda yapı denetim kavramı ile yapı denetimin tarihsel gelişimi hakkında değerlendirmeler yapılarak, yurt dışında yapı denetim uygulamaları incelenmiştir. Literatür taraması sonucunda, 2019 yılı ve öncesinde yapılan bilimsel çalışmaların, Kanunda yapılan düzenlemeden önce hazırlanmış olduğu, çalışmalarda tespit edilen en büyük sorunun yapı sahibi / yapı müteahhitleri ile yapı denetim kuruluşları arasındaki ekonomik ilişkiler olarak belirlendiği, Kanunda yapılan düzenleme ile bu sorunun büyük ölçüde çözülmüş olduğu görülmüştür. Bu tez çalışması ile 2019 yılında yapılan köklü değişikliklerle yeni bir uygulama şekli kazanan yapı denetim sisteminin önceki döneme kıyasla yapı kalitesine etkisinin değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Bu doğrultuda mevzuatta yapılan değişikliklerin olumlu ve olumsuz yönlerinin belirlenmesi amacıyla Konya İlinde faaliyet gösteren, yapı denetim kuruluşu ortakları, denetim elemanları, müteahhitler, şantiye şefleri, ilgili idare ve İl Müdürlüğü personelinden oluşan katılımcılara yönelik anket yapılmıştır. Mevzuatta yapılan değişikliklerin incelenmesi ve anket sonuçlarından elde edilen veriler ışığında; 2019 yılında Kanun ve İkincil mevzuatta yapılan değişikliklerden elektronik ortamda iş dağılımı, elektronik beton izleme sistemi ve yapı müteahhitlerinin sınıflandırılması başta olmak üzere yapılan bütün değişikliklerin 2019'dan önceki döneme kıyasla denetim kalitesine ve yapı kalitesine önemli katkıları olduğu, mevzuatta bulunan eksikliklerin yapılan değişikliklerle giderilmeye çalışıldığı, ancak uygulamada yaşanılan eksikliklerin tam anlamıyla giderilemediği, Kanunun amacına tam anlamıyla ulaşılamadığı sonucuna varılmıştır. Yapı denetim sistemine ve denetime tabi olmadan hiçbir yapı yapılamayacağı hususunda halkın bilinçlendirilmesi, yapı denetimde görevi bulunanların mesleki bilgi ve tecrübelerinin artırılmasına yönelik hizmet içi eğitim verilmesi, denetim kalitesinin artırılması için kamu görevlilerinin de daha fazla sahada olması ve etkin denetim yapması, dijitalleşme ve yapay zekâ ile proje ve denetim faaliyetlerinin etkinleştirilerek yapı kalitesinin artırılması önerilmektedir.