Yapı yüzü aydınlatma tasarımının mimari metamorfoz bağlamında incelenmesi

Yapı yüzü, mimarinin özneyle kurduğu görsel ilişkideki ilk etkileşimi sağlayan, yapının tasarım ve kimliğini sergileme fırsatı sunan önemli bir ögedir. Yapıların gündüz görünümlerinin yanında geceleri de kentle kurdukları etkileşim devam etmektedir. Bu görsel etkileşimin sürekliliğinin sağlanması, gece görünürlüğünün artırılması ve mimari cephe özelliklerinin vurgulanması amacıyla çeşitli aydınlatma tasarımları uygulanmaktadır. Yapı yüzü aydınlatma araç ve tekniklerinin teknolojik ilerlemelere paralel olarak gelişmesi ile birlikte gün ışığında algılanan yapı yüzleri ile gece görünümlerinin mimari anlamda ayrışması söz konusudur. Bu çalışmanın amacı, yapıların mevcut mimari tasarımının farklı algılanmasına neden olan yapı yüzü aydınlatma tasarımlarının karakteristik farklılıklarını "mimari metamorfoz" ve görsel algıdaki değişimler bağlamında ortaya koymaktır. Bu amaçla yapıların gün ışığı ve gece görünüşleri altındaki görünümleri, görsel analiz kapsamında temel tasarım ve Gestalt teorisi ilkelerinden faydalanılarak karşılaştırılmış ve aydınlatma uygulamalarının niteliği değerlendirilmiştir. Çalışmada öncelikle cephe aydınlatma uygulamalarının gelişim süreci, kullanılan araç ve teknikler ile geçmişten günümüze uygulanmış örnekler aktarılmıştır. Araştırma kapsamında Ankara-Eskişehir yolu ve Çankaya ilçe sınırlarında kalan yapı yüzü örnekleri incelenmiştir. Seçilen kriterler altında, örneklerin gece ve gündüz görünüşleri karşılaştırılarak görsel algı ve mimari metamorfoz bağlamında değerlendirilmiş ve tartışılmıştır. Yapılan karşılaştırmalı analizlerde yapıların gündüz ve gece görünüşleri arasında görsel olarak mimari dil açısından farklılıkların olduğu görülmüştür.