Yapay zekâ ile zenginleştirilmiş fenomen temelli öğrenme yaklaşımı: İç içe karma desen örneği

Bu araştırmanın amacı, yapay zekâ ile zenginleştirilmiş fenomen temelli öğrenme yaklaşımının öğrencilerin eleştirel düşünme ve problem çözme becerileri üzerindeki etkisi ile bu yaklaşımın güçlü ve zayıf yönlerini incelemektir. Bu amaç doğrultusunda araştırma, karma yöntem araştırma desenlerinden iç içe karma desen ile yürütülmüştür. Araştırma, ilkokul ikinci sınıfa devam eden 24 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nicel boyutunda veri toplama araçları olarak "İlkokul Öğrencileri İçin Eleştirel Düşünme Eğilimleri Ölçeği", "Çocuklar İçin Problem Çözme Envanteri" ve "Kişisel Bilgi Formu" kullanılmıştır. Araştırmada nitel veri toplama araçları olarak "Katılımlı Gözlem Formu" ve "Öz Değerlendirme Formu" kullanılmıştır. Ayrıca tüm uygulama süreci boyunca araştırmacı tarafından alan notları tutulmuştur. Araştırmada yapılan uygulamalardan sonra, yapay zekâ ile zenginleştirilmiş fenomen temelli öğrenme yaklaşımının toplam eleştirel düşünme eğilimleri puanını anlamlı düzeyde artırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Uygulama sırasında ve sonrasında yapılan gözlemlerde de öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerinde önemli gelişmeler olduğu gözlemlenmiştir. Eleştirel düşünmeninin şüphecilik boyutunda uygulama sonrasında ön test ile son test arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sekiz haftalık gözlemler incelendiğinde şüphecilik kodlarının hem sayısal hem de derinlik bakımından kademeli olarak arttığı görülmüştür. Açık fikirlilik alt boyutunda ön ile son test arasında istatistiksel olarak anlamlı bir artış gözlemlenmiştir, nitel boyuttaki açık fikirlilik kodları haftalar ilerledikçe sayısal olarak artmış ve basit kabulden daha sofistike ve kapsayıcı bakış açılarına evrilmiştir. Meraklılık alt boyutu son test ortalama değerinin ön teste göre istatistiksel olarak anlamlı biçimde yüksek olduğunu göstermiştir, Nitel analiz sonuçları incelendiğinde eleştirel düşünme becerileri genel eğilime göre birinci ve ikinci hafta merak basit bilgi edinme ve araç keşfi düzeyindeyken, altıncı ve sekizinci haftada sorular hem sayı hem de derinlik bakımından artmış; öğrenciler mekanizma, tarihsel köken, disiplinlerarası bağlam ve tasarım seçeneklerini irdelemiştir. Nicel analizler, nesnellik boyutunda istatistiksel olarak anlamlı bir gelişim olduğunu ortaya koymaktadır: Nitel bulgular ise bu nicel artışı niteliksel olarak derinleştiren bir tablo çizmektedir; haftalar ilerledikçe nesnel argüman üreten öğrenci sayısı istikrarlı şekilde artmış, aynı zamanda kullanılan kanıtların kapsamı ve derinliği genişlemiştir. Öğrencilerin toplam problem çözme puanları açısından son testteki artış anlamlı düzeyde değildir fakat nitel olarak elde edilen veriler tam tersi sonuç sunmaktadır. Nicel veriler, öğrencilerin problem çözme güven alt boyutunda istatistiksel olarak anlamlı bir artış olduğunu göstermektedir. Nitel bulgular ise bu nicel sonuçları destekleyecek şekilde, hem problem çözme sürecine katılan öğrenci sayısının arttığını hem de çözüm önerilerinin niteliğinin geliştiğini ortaya koymaktadır. Öz denetim alt boyutunda nicel ve nitel bulgular tam olarak çakışmaktadır. Sayısal olarak, öğrenciler kendi kendini düzenleme becerilerini son testte daha düşük puanlamışlardır. Buna karşılık nitel bulgular, haftalar ilerledikçe daha fazla öğrencinin demokratik rol paylaşımında bulunduğunu, iletişim kuralları oluşturduğunu, uzun süreli odaklanabildiğini ve görev merkezli davranışlar sergilediğini ortaya koymaktadır. Nicel veriler kaçınma puanlarında istatistiksel olarak anlamlı bir değişim göstermemiştir. Nitel verilerde kaçınma eğiliminin davranışsal olarak zayıfladığı görülmektedir. Yapay zeka ile zenginleştirilmiş fenomen temelli öğrenme yaklaşımının güçlü yönleri; eleştirel sorgulama iklimi, yaratıcı ve iş birlikçi problem çözme, disiplinlerarası transfer ve yüksek motivasyon ve öz değerlendirmede artış kümelerinde toplanmıştır. Zayıf yönleri ise teknik-altyapısal sınırlılıklar, öğrenci direnci ve pedagojik tasarım temalarında toplanmıştır. Anahtar Kelimeler: Yapay zekâ, Fenomen temelli öğrenme, Eleştirel düşünme, Problem çözme