Yapay zekada faillik sorunu

Bu çalışma, yapay zekâ (YZ) bağlamında failliğin doğasını ve sınırlarını tartışmayı amaçlamaktadır. İnsan faillik kavramının tarihsel, ontolojik ve etik bağlamları incelenerek, YZ'de bu kavramın gerçekleştirilme imkânına dair felsefi sorun ele alınmıştır. Çalışma, "özne", "kişi" ve "fail" kavramlarını birbirinden ayırarak her birinin ilkesel koşullarını detaylandırır: niyet, öz bilinç, yönelimsellik, deneyimsel nitelik, rasyonellik, ahlaki sorumluluk, dil kullanımı, süreklilik ve değer atfetme yeteneği gibi nitelikler tartışılırken, özellikle bilinç ve özgür iradenin failliğin temel yapı taşları olduğu savunulmaktadır. YZ'nin failliği, farklı varlık türleri (örneğin hayvanlar) ve insan faillik modelleri ile karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Çalışma, Turing Testi gibi geleneksel sınamalardan yola çıkarak, bir YZ'nin bilinçli olma ve özgür irade sergileme kapasitelerinin nasıl ölçülebileceğini analiz eder. Ontolojik farklıklar, YZ'nin fiziksel bir bedene sahip olmaması ve ölüm bilgisine erişememesi gibi insan faillik özellikleriyle karşılaştırmalı bir yaklaşımla ele alınmıştır. Son olarak, YZ'nin doğal dili anlama kapasitesi, mantıksal modelleme sınırlamaları ve kendilik bilincinin nasıl oluşabileceği gibi modern YZ sistemlerinin karşılaştığı teknik ve felsefi sorunlar tartışılmıştır. İlkece mümkün olduğunu savunduğumuz, YZ'deki failliğin ancak bilinç kazanmış genel yapay zekâ (GYZ) düzeyine ulaşıldıktan sonra ortaya çıkabileceği, sadece tümdengelimsel ve tümevarımsal modellerin başarılı uygulamalarının yeterli olmayacağı, özellikle savavarımsal modellemelerin de başarılı ve insan zihnindeki zenginlik ve derinlikte modellenebilmesinin GYZ için zorunlu olduğu savunulmuştur. Veri bağımlı makine öğrenmesi yöntemlerinin model doygunluğu sorunu ile sınırlandığına dikkat çekilerek yalnızca veriye bel bağlamanın GYZ'ye ulaştıramayacağı gösterilmeye çalışılmıştır. Günümüzdeki YZ'lerin fail değil sözde-fail olduğu sonucuna ulaşılmış olup YZ'nin olası bir gelecekte faillik kazanabilmesi için mantık ve matematikteki atılımların yanı sıra yeni kavramsal buluşlar, yeni bir bilim felsefesi görüşü, yepyeni bir metafizik anlayışın da zorunlu olduğu savunulmuştur.