Yarı kurak ve yarı nemli meralarda iklim, bitki ve toprak özelliklerinin çoklu etkileşimlerinin analizi

Mera verimliliği ve doğal kaynakların korunabilmesi için mera amenajmanı önemlidir. Meralarda sürdürülebilir planlama ve amenajman için toprak ve bitki özelliklerinin uzaysal değişkenliğinin bilinmesi gerekmektedir. Bu çalışmada iki farklı mera kesiminde (yarı-kurak, yarı-nemli) toprak özellikleri ve bitki besin elementi konsantrasyonlarının derinlemesine bir değerlendirme yapılarak uzaysal değişkenliğinin karşılaştırılması amaçlanmıştır. Aynı zamanda temsili olarak Kurşunlu (yarı-kurak) ve Ilgaz'da (yarı-nemli) seçilen merada toprak ve bitkideki besin elementleri arasındaki farklılıklar değerlendirilmiştir. Her bir merada aralarında 1'er metre olcak şekilde 1×1 m boyutlarında 400 noktadan oluşan örnekleme alanı belirlenmiş, her bir örnekleme noktasından bozulmuş ve bozulmamış toprak örnekleri 0-10 cm ve 10-20 cm derinlikten alınmıştır. Belirlenen bu temsili alanların köşeleri ile tam ortasından olmak üzere beş noktadan ve iki farklı derinlikten (0-10 ve 10-20 cm olmak üzere) bozulmuş ve bozulmamış toprak örnekleri alınmıştır. Alınan toprak örneklerinden toprak su içeriği, toplam gözeneklilik, solma noktası, bitkiye yarayışlı su içeriği, agregat stabilitesi, CaCO3 içeriği, organik madde (OM) içeriği, pH, elektriksel iletkenlik (EC), katyon değişim kapasitesi (CEC), kum, kil, silt, makro (Ca, Mg, K, P) ve mikro (Fe, Cu, Mn, Zn) besin elementi içerikleri belirlenmiştir. Ayrıca her bir örnekleme noktasında penetrasyon direnci ölçülmüş ve alandan toplanan bitki örneklerinde bazı besin elementi (Ca, Mg, K, P, Fe, Cu, Mn, Zn) konsantrasyonlarıda belirlenmiştir. Elde edilen veriler hem klasik istatistiksel hem de jeoistatistik yöntemler kullanılarak değerlendirimiştir. Toprak derinliği ve meralar arasındaki toprak özelliklerindeki farklılıklar çoklu varyans analizi MANOVA ile değerlendirilmiştir. Toprak ve bitkilerdeki besin elementi konsantrasyonları arasındaki ilişki Sperman korelasyon analizi ile analiz edilmiştir. Toprak özelliklerinin ve bitki besin konsantrasyonlarının uzaysal yapısı semivariogramlar ile modellenerek yüzey haritaları bayağı (ordinary) kriging interpolasyonları ile oluşturulmuştur. Toprak özelliklerinin ve bitki besin elementi konsantrasyonlarının çoğu, meralar arasında önemli ölçüde farklılık göstermektedir. Meralar arasında toprak ve bitkilerdeki besin elementi konsantrasyonları arasındaki ilişkiler oldukça farklı olduğu görülmüştür. Meralarda toprak ve bitki besin maddesi konsantrasyonları için oldukça farklı uzaysal yapılar tespit edilmiştir. Her iki merada, toprak özellikleri ve bitki besin elementi konsantrasyonları için semivaryogram model türü, range ve nugget açısından oldukça farklıdır. Jeoistatistiksel range, yarı nemli merada genellikle daha düşüktür. Toprak değişkenlerinin yüzey haritaları, değişkenlerin uzaysal yapısının yarı nemli meralarda daha düzensiz olduğunu göstermiştir. Sonuçlar, bitki besin elementi konsantrasyonlarının küçük bir alanda bile önemli ölçüde yüksek uzaysal değişkenlik gösterebileceğini gösterdi. Bu durum çalışılan meraların sahaya özgü yönetiminin gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu çalışmanın sonuçları, Türkiye genelinde meralarda sürdürülebilir mera ıslah ve amenajmanı için planlar geliştirmek amacıyla bir dizi çalışma geliştirmek için kullanılabilir.