Yatırım Danışmanlığı ve Çıkar Çatışması

Yetkili kurumların müşterileri ile yaptıkları, hangi sermaye piyasası araçlarına yatırım yapılacağı, sermaye piyasası araçlarını alma ve satma zamanı hakkında ve bir ücret karşılığında, tecrübelerine, teknik araştırmalarına ve bilimsel verilere dayanan tavsiyelerde bulunma konusunda taahhütte bulunmasına ilişkin sözleşme, yatırım danışmanlığı sözleşmesi olarak isimlendirilmektedir. Sözleşmenin konusu, sermaye piyasası araçlarının hangilerine yatırım yapılacağı, riskin dağıtılması, sermaye piyasası araçlarının piyasa durumuna göre alım satım zamanları gibi müşterilere bilgi verilmesinin taahhüt edilmesidir. Yatırım danışmanlığının iki unsuru bulunmaktadır. İlki sermaye piyasası alanında müşterilere yönlendirici nitelikte bilgiler verilmesi ve tavsiyelerde bulunulması, diğeri ise yatırım danışmanlığında bulunan yetkili kurumun bunun karşılığında müşterilerinden bir menfaat elde etmesidir. Yatırım danışmanlığı için yetkili kurumlar ile müşterileri arasında yazılı bir sözleşmenin yapılması gerekmektedir. Herhangi bir faaliyetin, mesleğin veya işin yürütülmesi sırasında, bu faaliyet, meslek veya işin içerdiği hizmetlerle ilgili olarak, süreklilik arz etmeyen ve istisnai birkaç olaya yönelik olarak veya aracı kurumlar tarafından alım satım aracılığı faaliyetlerinin icrası sırasında müşterilerine yazılı veya sözlü yorum ve yatırım tavsiyelerinde bulunulması yatırım danışmanlığı kapsamı dışındadır. Benzer şekilde medya ve elektronik ortamda yer alan yorum ve tavsiyeler de yatırım danışmanlığı kapsamı dışında tutulmuştur. Yatırım danışmanlığında yatırım danışmanı ile yatırımcı, menkul kıymetlere ilişkin yatırımlar hakkında yorum ve tavsiyede bulunmak üzere anlaşmaktadır. Yatırım danışmanı, yatırımcının menfaatine ve iradesine uygun ve fakat yatırımcıdan bağımsız olarak bir ücret karşılığında iş görme borcu altına girmektedir. Bu açıdan yatırım danışmanlığı vekalet sözleşmesine uygunluk göstermektedir. 2 Edimini ifa yükümlülüğü yanında özen ve sadakat yükümlülüğü içerisinde değerlendirebileceğimiz, müşteriler için uygun olan tavsiyede bulunma yükümlülüğü, tavsiyelerini yeterli ve makul temellere dayandırma yükümlülüğü, tavsiyelerin müşteri menfaatlerini gözeterek ve tarafsız olarak verilmesi yükümlülüğü, müşteriyi bilgilendirme yükümlülüğü ve sır saklama yükümlülüğü danışmanın başlıca yükümlülükleridir. Müşteri ise, ücret ödeme yanında, kendisine uygun bir yatırım danışmanlığı hizmeti verilebilmesi için gerekli tüm bilgi ve belgeleri yatırım danışmanına sunma yükümlülüğü altındadır. Çıkar çatışmasını, bir kişinin kendi çıkarı ile hukuki ilişki içinde olduğu bir başkasının çıkarının ya da hukuki ilişki içinde olduğu iki ya da daha fazla kişinin her birinin diğeri ile olan çıkarlarının karşı karşıya gelmesi olarak tanımlamak mümkündür. Çıkar çatışması objektif bilgilendirmeyi etkileyebilmektedir. Bunun yanında çıkar çatışmasının varlığı yatırımcıların yetkili kurumlara ve piyasaya olan güveninin kaybolmasına yol açacaktır. Yatırımcıların bilgilendirilmesine ilişkin olarak uygulamada ortaya çıkan başlıca çıkar çatışması hallerini şu şekilde saymak mümkündür. Danışmanın ya da yetkili kurumun sahip olduğu portföy nedeni ile ortaya çıkan çıkar çatışması (scalpıng), komisyon gelirleri (churnıng) nedeni ile ortaya çıkan çıkar çatışması, yetkili kurumun sunduğu diğer hizmetler nedeni ile ortaya çıkan çıkar çatışması, danışmanlık hizmetini sunan kurumun hisse senetlerinin halka arzına da yetkili olması nedeni ile ortaya çıkan çıkar çatışması, piyasa yapıcılığına bağlı çıkar çatışması, değerlendirme konusu şirket ile yetkili kurum/danışman arasındaki ilişki nedeni ile ortaya çıkan çıkar çatışması, ücretlendirme politikasına bağlı çıkar çatışması, raporlama sistemlerine ilişkin uygulamadan doğan çıkar çatışması, bazı müşterilere farklı davranılmasına bağlı çıkar çatışması, yatırımcıların bilgi ve tecrübe eksikliğine bağlı çıkar çatışması, tavsiyelerin doğruluğu ve etkinliğinin aracı kuruluşlarca takip edilmemesi nedeni ile ortaya çıkan çıkar çatışması.