Yaygın gelişimsel bozukluk tanısı almış çocuklarda spor uğraşısının iyileştirici etkisinin incelenmesi: Aydın Efeler belediyesi otizm spor eğitim merkezi uygulaması

Genel gelişim sorunlarının en başında otizm gelmektedir. Çok küçük yaşlarda başlayan otizmin iki yaştan itibaren belirtileri ortaya çıkmaktadır. Otizm, içe kapanma, gerçek ve sosyal yaşamdan uzaklaşma ve iletişim kurmaktan çekinme şeklinde kendini göstermektedir. Otizmin kesin sebepleri bilinmemekle beraber, yapılan araştırmalar ve uzman görüşlerine göre; otizm, kalıtsal olabileceği gibi, doğum öncesi, doğum sırası ve sonrasında meydana gelen bir takım olaylara bağlı olarak da oluşabilmektedir. Kişisel ve aile hayatını temelden etkileyen bu bozukluk ile son yıllarda farklı yöntemler ile yoğun mücadele edilmeye çalışılmaktadır. Gelişim bozukluğu üzerinde pozitif etkisi olduğu çok net bilinen spor da bu yöntemlerden biridir. Son dönemlerde sporun etkisini belirleme üzerine çalışmaların arttığı gözlenmektedir. Bu araştırmanın amacı, otizm tanısı almış çocuklarda sorun davranışların belirlenmesi ve bu sorun davranışların azaltılmasında sporun iyileştirici etkisinin araştırılmasıdır. Bu çalışmada yöntem olarak deneme yöntemlerinin bir türü olan deneme öncesi yöntemlerden tek grup öntest-sontest yöntemi kullanılmıştır. Tek grup öntest-sontest yöntemi ile araştırmacı tarafından, çalışmanın hedefine uygun fakat rastgele seçilmiş ve "Otizm Spor Eğitim Merkezi"nden yararlanan spor aktivitelerine katılan, otizm, atipik otizm vb. yaygın gelişimsel bozukluklar ile bilişsel gelişim geriliği tanısı almış 7-13 yaş arası 34 çocuk çalışmaya alınmıştır. Çocukların spor aktivitelerine katılmadan önce uygulanan Sorun Davranışlar Kontrol Listesi (SDKL)'den (öntest) elde edilen puanlarının ortalaması ile spor aktivitelerine katıldıktan sonra uygulanan SDKL'den (sontest) elde edilen puanlarının ortalaması arasında anlamlı bir fark olup olmadığı, çocukların SDKL ön testinden aldıkları puanlar ile son testinden aldıkları puanlar arasındaki farkın, cinsiyete, yaşa, okul türüne, tanı alınan yaşa ve anne ile baba eğitim düzeylerine göre farklılık gösterip göstermediğinin tespiti amacıyla elde edilen veriler SPSS programı ile analiz edilmiş ve bağımlı örneklem t testi ile ANOVA testi uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlar incelendiğinde, sportif faaliyetin SDKL'nin "aşırı hareketlilik" (p=0,000), "atalet" (p=0,000), "yinelenen davranışlar" (p=0,003) ve "diğer davranışlar" (p=0,000) alt boyutlarında anlamlı bir azalmaya neden olduğu, ancak "zarar veren davranışlar" alt boyutunda ise önemli bir farklılık oluşturmadığı (p>0,323) tespit edilmiştir. Çocukların cinsiyetine (p=0,800), anne (p=0,155) ve babalarının (p=0,117) eğitim durumuna göre spor programına katılım SDKL puanlarında azalmaya sebep olsa da aralarındaki fark anlamlı bulunmazken, hem normal okul türüne hem de eğitim uygulama merkezine devam eden öğrencilerde spor programına katılım SDKL puanlarında anlamlı bir azalma belirlenmiştir (p<0,035). Sonuç olarak, sporun otizm ve yaygın gelişimsel bozukluğu olan çocuklarda özellikle stereotipik davranışların azalmasına olumlu katkı sağlayabileceği saptanmıştır. Spor programının SDKL'de bulunan sorunlu davranışlarda azaltıcı etkisinin cinsiyet, yaş, tanı konulan yaş ve ebeveyn eğitimi değişkenlerinden bağımsız, devam ettiği okul türü ile ilişkili olduğu tespit edilmiştir.