Yeni kamu yönetimi yaklaşımı bağlamında vergide dijital dönüşümün mükellefler üzerindeki etkisi: Ardahan ili örneğinde nitel bir araştırma

Özellikle 1970'li yıllar sonrası yaşanan petrol krizlerine çözüm üretilememesi sonucu Geleneksel kamu yönetiminin hantal verimsiz, etkisiz, hesap verilebilirlikten uzak bir yönetim yapısına neden olduğu eleştirileri getirilmiştir. Geleneksel kamu yönetiminin çıkmazlarına karşı olarak 1980'ler ile birlikte etkin, verimli ve ekonomikliğin ön planda olduğu, özel sektör yöntemlerinin kamu kurumlarına entegre edilmesi gerektiği yeni bir kamu yönetim anlayışına geçiş önerilmiştir. Yeni kamu yönetimi bilgi ve teknolojilerin yönetimlerde kullanılması ve kurumların hizmet sunumunda dönüştürülmesi ile daha kaliteli ve değişimleri takip eden bir anlayışın oluşacağını savunmuştur. Yeni kamu yönetiminin getirmiş olduğu bu değerler doğrultusunda birçok kamu kurumu dönüşüme uğramıştır. Bu kurumlardan biride Türk vergi idaresidir. Bu tezin amacı vergi idaresinin yeni kamu yönetiminin değerleri doğrultusunda değiştirip ve geliştirdiği, mükelleflere kolaylık sağlamanın yanı sıra etkinlik, verimlilik, hız ve güvenirlik sağlayan vergi alanındaki elektronik uygulamaların mükellefler üzerindeki etkisini ortaya koymaktır. Tez üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde kamu yönetimi teorisi ve yeni kamu yönetimi teorisinin ortaya çıkışı, kurumsal ideolojik ve ekonomik arka planı, değerleri, odaklandığı alanlar ve Türk kamu yönetiminin e-dönüşümüne yer verilmiştir. İkinci bölümde; vergi kavramı, özellikleri, amacı, tarihi gelişimi, verginin varlığını gerekçelendiren teoriler, verginin sınıflandırılması, vergileme ilkleri, Türk vergi idaresinin tarihsel gelişimi, vergi hizmetinin sunumunda dijital dönüşüm ve vergi mükelleflerinin kullanımına yönelik dijital uygulamaların değerlendirilmesi yapılmıştır. Üçüncü bölümde ise öncelikle araştırmanın metodolojisine yer verilmiş ayrıca dijital vergi uygulamalarının yeni kamu yönetimi yaklaşımı bağlamında mükellefler üzerindeki etkisi yapılan mülakatlar çerçevesinde değerlendirilmiştir. Bu araştırmanın evrenini Ardahan ilinde faal olan gelir vergisi, kurumlar vergisi ve diğer vergi mükellefleri oluşturmaktadır. Çalışmanın örneklemi Ardahan ilinde yaşayan ve mükellefiyet çeşitliliği gözetilerek mükellef gruplarına göre tercih edilmiş 25 mükelleften oluşmaktadır. Elde ix edilen bulgulardan yola çıkarak şunlar söylenebilir; mükellefler mükellefiyet gruplarına ve elde ettikleri gelirlere göre dijital vergi uygulamalarını kullanmaktadırlar. Ayrıca dijital vergi uygulamalarının kullanımı demografik unsurlara göre değişse de birçok mükellefin dijital vergi uygulamalarını içselleştirmiş olduğu görülmektedir. Ancak dijital vergi uygulamalarının beyannamelerin verilme zamanlarının son günlerine doğru yavaşladığı, sürekli değişen mevzuatın uygulamalarda karmaşıklığa neden olduğu, sistemi kullanamayanların ve beyanname vermenin bazı meslek mensuplarına tanınması vergi verme maliyetini artırdığı gibi olumsuzluklardan bahsedilebilir. Buna karşın Türk vergi idaresi özellikle 2000' li yıllardan sonra vergi hizmetlerinin sunumunda teknolojik dönüşümlere hızla ayak uydurmaya başlamış etkin, verimli, kaliteli, hızlı ve mükellef odaklı vergicilik anlayışı ile geliştirmiş olduğu dijital vergi uygulamaları ile günümüzde neredeyse vergisel hizmetlerin tamamına yakınını dijital ortama taşımıştır.