Yeni Osmanlılarda medeniyet tasavvuru

Bu çalışmada Osmanlı Devleti'nin 19. yüzyılında kalemleri ve fikirleriyle yenilik mimarları olarak anılan Yeni Osmanlılar'ın medeniyet kavramını nasıl ve ne şekilde kullanmış oldukları ele alınacaktır. Siyasi, kültürel ve düşünsel alanda birçok değişikliğe katkı sağlamış olan Osmanlı aydınları, Osmanlı yazın dünyasına yeni kavramlar getirmiştir. Kavramlar, birey ve toplumları tanımlamak ve anlamak noktasında hususi önem arz etmektedir. Bu sebeple medeniyet sözcüğü; toplumsal kimlik ve aidiyet düşüncelerine hizmet eden bir araç hüviyetine sahip olması nedeniyle oldukça önemlidir. Yeni Osmanlılar'ın Batı dünyası ile ilişiği, devşirilen kavramların kaynağı ve etki alanı Osmanlı Devleti içerisindeki anlaşılma ve pratiğe dökülmesinde derin farklılıklar içermektedir. Bu farklılıkların ortaya konulması amacıyla medeniyet kelimesinin etimolojik serüveni tez çalışmasına dahil edilmiş ve karşılaştırmalı bir yöntem benimsenmiştir. Kelimenin siyasi ve toplumsal boyutu ortaya konularak kavramın Osmanlı içerisinde ideolojik ve sosyolojik bir ifadeye büründüğü ifade edilmiştir. Yeni Osmanlılar olarak anılan kişilerin kendi zihinsel ve ahlaki çerçevelerince kendi gerçeklikleriyle ele alınan medeniyet tasavvuru çalışmamızdaki amaç, medeniyet kelimesinin Osmanlı topraklarına gelişinin yarattığı umumi değişimi ortaya koymaktır. Kavramın değişim ve dönüşümü, Avrupa'da ortaya çıkış sürecinden Osmanlı topraklarına gelinceye kadarki süreç takip edilmiştir. Bu umumi tekâmül hakkında düşünürlerin fikirlerini derlemek, tarih perspektifini genişletmek, Türk modernleşmesi hakkında müphem ve dağınık bilgileri toplamak ve tüm bu malumatların terkibinde bir çalışmaya olan ihtiyaç vesilesini gidermek amaçlanmıştır. Modernleşmenin Osmanlı ve Türk dünyasındaki seyrini, yerini ve anlamını idrak edebilmek için medeniyet kavramı çerçevesini incelemek oldukça önemlidir. Tüm bunların yanında kavramın dünya literatüründeki tartışmaları ortaya konularak bu tartışmalar arasında bizlerin yeri açıklanmıştır. Kavramın siyasi bir malzeme olarak kullanılmasının yanında Yeni Osmanlılar Cemiyeti için bir aidiyet ve kimlik inşası olarak kullanım gördüğü özellikle dile getirilmiştir. Kendi dönemlerinde ve zihin dünyalarında bir yansıma şeklinde Osmanlı toplumuna katıştırılan medeniyet kavramı, günümüz için de tanım ve içerik konusunda muğlaklığını korumaktadır. Yeni Osmanlılar Cemiyeti hakkında yapılan tez çalışmaları, çoğunluk ile edebiyat anabilim dalı içerisinde bulunmaktadır. Tarih anabilim dalı ise cemiyetin siyasi varlığı üzerinde durmaktadır. Tüm bu incelemelerin yanı sıra medeniyet tarihi araştırmalarında, Türk modernleşmesi için kilit bir noktada olmaları sebebiyle Yeni Osmanlılar cemiyetinin incelenmesi elzemdir. Çalışmamızda kullanılacak birincil kaynaklar; dönemin gazeteleri, yayınları, sözlükler, kişilerin hatıratları ve münferit eserleridir. Bunların yanında devrin anlaşılmasında ve anlamlandırılmasında mahfuz belgeler derlenerek, devlet kütüphane ve arşivler taranmıştır.