Yeni Uygur Türkçesinde tasvir fiilleri

220 TÜRKÇE ÖZET Bu incelemede Yeni Uygur Türkçesindeki tasvir fiilleri üzerinde durulmuştur. Yeni Uygur Türkçesi, birleşik fiilin bir türü olan tasvir fiili yapıları bakımından oldukça zengin bir lehçedir. Söz konusu lehçenin yazı dilinde tespit ettiğimiz tasvir fiili yapılarında kullanılan yardımcı fiillerin sayısı yirmi yedidir.. Bu fiillerden dördü türemiş, geri katan yirmi üç tanesi de kök halinde kullanılmaktadır. Yine bu fiillerden yirmi iki tanesi sadece -p zarf-fiil ekiyle kullanılmaktadır. Geriye kalan beş fiilden al- ve bâr- fiilleri hem -A;-y hem de -p zarf-fiil ekiyle; tur- hem -A;-y, hem -p hem de -gili zarf-fiil ekiyle; bol-, -p ve -gili zarf-fiil ekiyle; başla- ise -A;-y ve -gili zarf-fiil eki ile birlikte kullanılmaktadır. Bu fiillerden al-, ber-, ât-(âvât-), yat- tasvir fiilleri birlikte kullanıldıkları zarf-fiil ekleriyle birleşip ekleşme sürecine girmişlerdir. Bu çalışma temel olarak giriş, inceleme ve sonuç bölümünden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, Önce birleşik fiil kavramı ile ilgili olarak bugüne kadar ileri sürülmüş olan görüşlerin değerlendirmesini yaptıktan sonra kendi bakış açımızı belirttik. İnceleme bölümünde tespit etmiş olduğumuz yirmi yedi fiili alfabetik sıraya göre yapı, kullanım ve işlevler olmak üzere üç alt başlıkta incelemeye tâbi tuttuk. Yapı başlığı altında her bir fiilin müstakil olarak ne tür bir yapıya sahip olduğu üzerinde durduk. Kullanım başlığı altında bu fiillerin yardımcı fiil olarak esas fiile bağlanırken hangi zarf-fiil ekleri ile birlikte kullanıldığını, esas fiile bağlanma şartlarının ne şekilde gerçekleştiğini tespit etmeye çalıştık. İşlevler başlığı altında ise, her bir fiilin, esas fiile bağlanırken almış olduğu zarf-fiil eki ile birlikte kullanımından ortaya çıkan işlevleri üzerinde durulmuş ve bu işlevler örnek metinlerle desteklenmiştir. Sonuç bölümünde ise, incelemeye tâbi tuttuğumuz yirmi yedi fiille ilgili olarak elde ettiğimiz sonuçları sıraladık. Yeni Uygur Türkçesindeki tasvir fiillerini yapı, kullanım ve ifade etmiş oldukları anlamlara göre sınıflandırdık.221 Çalışmamızı, bu incelemede doğrudan veya dolaylı olarak başvurduğumuz eserlerin künyelerinin yer aldığı kaynaklar bölümüyle tamamladık.