Yeniden üretim sarmalında eğitimde fırsat eşitsizliği: Malatya örneği

Bu çalışma, günümüzün en temel sorun alanlarından biri olan eğitimde "fırsat eşitliği/eşitsizliği" meselesine odaklanmaktadır. "Yeniden Üretim Sarmalında Eğitimde Fırsat Eşitsizliği: Malatya Örneği" başlıklı çalışmamızda fırsat eşitliği/eşitsizliği meselesi, konuyu tanımlayıcı genel kategoriler yanında, daha güncel olan ve sorunu günümüz açısından farklı yönlerden tanımlamamıza imkân veren çeşitli değişkenlerin de devreye sokulmasıyla incelenmiştir. Çalışmamızın teorik zeminini, yapısal inşacı açıklama biçimlerinden, gündelik hayat merkezli teorilere, kültürel analizlerden, fail odaklı yorumlara değin oldukça geniş bir yelpazede analitik bir biçimde örülen teorik analizler oluşturmuştur. Pierre Bourdieu'nün alan ve sermaye teorisi, Erving Goffman'ın dramatürjik teorisi, Henri Lefebvre'nin gündelik hayat eleştirileri, Michel De Certeau'nun "strateji ve taktikler" kavramlaştırması ve Basil Bernstein'in toplumsal dil kuramı gibi açıklama modelleri çalışmamızın teorik zeminini oluşturan örneklerden bazılarıdır. Türk eğitim sistemindeki en önemli ilkelerden biri olarak görülen "fırsat eşitliği" ilkesinin gerçekte nasıl işlediği, bu çerçevede tanımlanan amaçlarla ortaya çıkan sonuçların hangi neden ve koşullardan dolayı örtüşmediği, günümüz şartlarında okulların, öğretmen ve veli tutumlarının fırsat eşitliği/eşitsizliği konusundaki etki düzeyleri çok yönlü ve ilişkisel boyutlarıyla ortaya konulmuştur. Fırsat eşitliği/eşitsizliği tartışmalarında okul, öğretmen, öğrenci ve veli ekseninde kabul görmüş ve sabit fikir haline gelmiş olan, eğitim sürecinin ya da okulun fırsat eşitliğinin güçlü bir aracı olduğu fikri tartışmaya açılmıştır. Düşünülenin aksine okulun ya da eğitim sürecindeki temel bazı unsurların fırsat eşitsizliğinin bizatihi kaynağı olduğu, hatta eşitsizliği yeniden ürettiği görüşü alternatif bir bakış açısı olarak gündeme taşınmıştır. Araştırma nitel ve nicel araştırma desenlerinin birlikte ele alındığı keşfedici-ardışık/sıralı desen ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma evrenini Malatya ilinde Battalgazi ve Yeşilyurt'ta 2018 yılında Milli Eğitim Bakanlığına bağlı Özel Temel Liseler ile Devlet Liselerinde öğrenim gören öğrenciler, bu okullarda görev yapan öğretmenler ile okullarda okuyan öğrencilerin velileri/ebeveynler oluşturmaktadır. Çalışmada öğrenci, veli/ebeveyn (özellikle anne) ve öğretmen olmak üzere üç ana veri kaynağı üzerinden eğitimde fırsat eşitliği/eşitsizliği meselesi irdelenmiştir. Eğitimde fırsat eşitsizliği/eşitsizliği meselesine ilişkin temel nedenlerin, ortaya çıkan sorunların, beklentilerin ve sorunun kaynağını oluşturan (kurumsal alanın yapılanması, toplumsal ve eğitsel yatkınlıklar ile yanlış tanıma biçimleri gibi) geri planda bırakılmış bazı unsurların analizinin yapılması amaçlanmıştır. Araştırmanın nitel verilerini toplamak amacı ile yarı yapılandırılmış görüşme formu, nicel verileri toplamak içinse araştırmacı tarafından geliştirilen ölçek kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutu için toplam 40 öğretmen ve 20 öğrenci annesi ile ayrı ayrı olmak üzere hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır. Bu yarı yapılandırılmış görüşme tekniğiyle elde edilen nitel veriler çözümlenip ve yorumlanan verilerden yeni bir ölçme aracı geliştirilerek elde edilen yeni ölçme aracı ile 11. ve 12. Sınıfta okuyan 900 öğrenciye nicel örneklem üzerinde anket tekniği olarak uygulanmıştır. Araştırma da önce nitel veri elde edilerek sonra nicel veri sorgulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Eğitim, Fırsat Eşit(siz)liği, Toplumsal Eşitsizlik, Kültürel Sermaye, Alan, Habitus, Sembolik Şiddet, Kültürel Yeniden Üretim, Dil Kodları (Basit- Sınırlı Dil Kodları ve Gelişmiş –Karmaşık Dil Kodları), Strateji, Taktik